13 Mart 2017 Pazartesi

Şine Usu (Moyun Çor) Yazıtı

Suci yazıtı 759 – 760 yıllarında dikilmiş Uygur yazıtıdır. Şine Usu gölü yakınlarında bulunmuştur. Uygur kaganı Moyun Çor (Bayan Çor) için dikilmiştir. Bu yazıtta Taryat Yazıtları ya da Terhin Yazıtlarından da bahsédilmektedir. Taryat/Terhin yazıtları Terhin Irmağı'nıŋ yakınlarında bulunan Orhun alfabesi ile yazılan Uygur yazıtlarıdır. Bu yazıt Uygur kağanı Bayan Çor Kağan tarafından 753-760 arasında taşa işletilmiştir. Yazıtı taşa işleyen kişi ise Böke Tutam'dır.
Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

Ongin Yazıtı

719 – 720 yıllarında Bilge İşbara Tamgan Tarkan adına dikilmiştir. Ongin Irmağı dolaylarında, Koşo Saydam Gölü'nün 160 km güneyinde bulunmuştur. 19 satırdan oluşur.
Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

İhe Hüşotu (Köl İç Çor) Yazıtı

722 yılında dikilmiştir. 29 satırdan oluşmaktadır. Türk Beyi Köl İç Çor’un savaşlardaki yiğitliklerini anlatmaktadır.

Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

Köktürükçe El Yazmaları

Göktürk harfleri sadece taşa kazınmamıştır. Başta eski Uygur Fal kitabı Irk Bitig olmak üzere çok sayıda el yazması da mevcûddur.

8 Mart 2017 Çarşamba

Köktürükçe'de Göktürk'üŋ Yazılışı

Baŋa sürekli gelen "Göktürk" kelimesi Göktürkçede nasıl yazılır?" sorusuna istinâden aşağıdaki açıklamayı yapma ihtiyacı hisséttim:
840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfedilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır: "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Bilge Kagan, burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Yukarıda bahsettiğim cümle altı mavi çizili olarak ve KökTürük kelimesi kırmızı kare içine alınmış olarak aşağıdaki gibidir:

15 Şubat 2017 Çarşamba

Köktürükçe Hatt Çalışmam : Dikey Hatt - 1994

Çin hatt sanatına olan ilgimden dolayı 1994'te Göktürkçeyi Çinceye beŋzer bir uslubda yazmayı deŋiyordum.

İlk Köktürükçe Programımı Yazdığım Bilgisayar (1990)

Göktürkçeyle ilgili ilk programımı Casio fx-8500'de 1990'da yazmıştım. 1990'da bir evde bilgisayar olması büyük bir lükstü. Düşünüŋ 1994'te Trabzon'da bilgisayar satan sadece 3 yér vardı (tabi hantal masaüstü bilgisayarlar) ve fiyatlar $2500 dı; 1990'ı siz hayâl édiŋ artık. 1990'da satın aldığım bu yarı hesap makinesi, yari mini bilgisayar benim için büyük bir nimetti. Programlanabiliyordu ve grafik ekranında Göktürkçe görebilmek için ilk programımı bu makinede yazmıştım. Baktım, programı silmişim :-( Arka kapağını açtıktan soŋra iç kısma, ta o zamanlar Göktürkçe bir not bile koymuşum :-)

2004'te Köktürükçe Takı Yapma Çabalarım...

Gümüş üzerine CNC ile yazdırma tekniğini keşfétmeden çok öŋce, 2004'te şilt yapan reklamcılara, bileklik ve kolye ucu yapmak için pirinç üzerine Göktürkçe ve Moŋğolca bastırmıştım.  O zamanlar CorelDraw'da tasarlanan bir resmi pirinç üzerine asitli bir yöntemle oyarak işliyorlardı. Oyulmuş bölgeyi de siyahla boyuyorlardı. Şimdi pirinci oyarak yazan yok, pirinciŋ yüzeyini boyuyorlar, o da zamanla çıkıyor. Oyulduğunda ise, boya çıksa bile oyuktan yazı okunuyordu (tıpkı gravür ya da kakma gibi).

31 Ocak 2017 Salı

Hatt San'atı ve Süslemeniŋ Farkı

30 yıldır hatt san'atıyla ve resimle ilgileniyorum. Arab, Latin, Çin, Kore, Moğol hattlarına 30 yıllık süre zarfında çok çalıştım ve her yazı sisteminden farklı şeyler öğrendim. Arab, Latin hatt san'atlarında kesik uçlu kalem tercih édilirken; Çin, Kore, Moğol hatt san'atlarında fırça tercih édiliyor.

Bazıları karmaşık çizgilerle süslenmiş yazıyı hatt zann édiyor. Halbuki gerçek hatt sadeliğiyle étkileyici olandır. Hatt san'atında süsü yazı taşımalı, yazının etrafındaki süslemeler değil. Aksi takdirde yapılan hatt san'atı değil süsleme sanatı olur. Bir hatta, harfler arasında gizli bir beŋzerlik ve ilişki olmalı. Bu beŋzerlik paragrafıŋ tümüne bakıldığında o hattıŋ kimliğini vérecektir.

Örnek olarak aşağıda farklı hattlarla Arab yazısını göreceksiŋiz:
Görüldüğü gibi her hatt tipi harflere kendi karakterini katmış. Rık'a'da harfler akışkan formda yazılırken, Sülüs'de yuvarlak hatlar göze çarpıyor; Muhakkak'da ra, ze, vav sivri bitirilirken ye, nun göbekli yazılıyor, Ta'lik'de ise harfler bombeli çiziliyor. Sadece bu kadar da değil. Her hatta bakarsaŋız, harfleriŋ o hatta has belli kurallar içinde bir kimliğe büründüğü görülüyor. Görüldüğü gibi harfleriŋ etrafında süs yok. Süsü harfler taşıyacak şekilde her hattıŋ kendi yazılış kurallarına göre harfler yazılıyor. Kurallara uygun yazılmazsa o serbest form oluyor zaten.

Beŋzer durum Çin hat san'atında da vardır:

Kai-Şu (楷書) hattı:

 Kül Tigin yazıtınıŋ Çince yüzünüŋ başlığı 故闕特勤之碑 Kai-şu hattıyla yazılmıştır:

Li-Şu (隸書) hattı:

 Kül Tigin yazıtınıŋ Çince yüzü Li-şu hattıyla yazılmıştır:

Tsao-Şu (草書) hattı (koşan tarz):

Kendim geliştirdiğim üç ayrı Göktürkçe hatt san'atını aŋlattığım bağlantılar:
1- Koşan Fırça Hattı : http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/08/gokturkce-el-yazm-2016.html

2- Çentikli Kesik Hattı : http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/08/gokturkce-hatt-calsmam-2008.html

3- Ağır Fırça Hattı : http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/07/gokturkce-hatt-calsmas.html

Bu üç hattıŋ da kendisine özgü tarzı ve kuralları vardır. Güzelliği, etrafına atılan kıvrımlı süslemelerle değil, kurallara dayalı yazım üslublarıyla taşırlar.