KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk dėmişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşf ėdilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kayb ėttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim ėttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam ėtmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yėğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam ėtmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil ėtmektedir.
Tuğrul Çavdar

25 Ocak 2019 Cuma

KökTürük Harfleriniŋ Detayları

Günümüzde birçok insan KökTürük harflerini yazarken harfleriŋ detaylarına dikkat ėtmemektedir fakat bu çok önemlidir.

Mesela kalın b 𐰉 ve nd/nt 𐰦 harfi, zeminden yukarıda, satır tavanına dayalı yazılmıştır. İnce d 𐰓 harfi, zeminden ve tavandan uzakta ortaya yazılmıştır.

kalın b 𐰉:

nd/nt 𐰦

İnce d 𐰓:

o/u 𐰆, kalın d 𐰑, kalın g 𐰍, ince g 𐰏, kalın k 𐰴, ök/ük 𐰜, ok/uk 𐰸, m 𐰢, nç 𐰨, kalın r 𐰺, kalın t 𐱃, ince t 𐱅 harflerinde kıvrımlar vardır; bu kıvrımlar Tonyukuk yazıtındaki harflerde yoktur.

o/u 𐰆:

kalın d 𐰑:

ince g 𐰏:

ök/ük 𐰜:

ok/uk 𐰸:

m 𐰢:

Kalın t 𐱃 de üst kısım alt kısımdan ayrıdır.

Kalın s 𐰽 harfi sağdan akan çizgiye soldan eklemelidir (çoğumuz sol yukarıdan sağ aşağıya akan çizgiye sağ üstten ekleme yapıyoruz).

2004 ve 2019 yılında yaptığım KökTürükçe fontlar, Orhun yazıtlarındaki harfleriŋ tüm kıvrımlarını taşımaktadırlar. Bu fontları tasarlarken Bilge Kagan ve Kül Tigin yazıtlarındaki harflerle uyumlu olmasına özellikle dikkat ėttim.

4 yorum:

  1. Bu gönderinizi Facebook'ta pekçok sayfaya ve gruba gönderdim. Özellikle Macarların "biz Türk kökünden miyiz" sorusunu artık meclis gündemine taşıdıkları bir sırada bizim onları motive edip kan bağımızı göstermemiz gerekiyor. Özellikle dil ve alfabe çok önemli. Macarların olduğu gruplara da yazınızı gönderdim. İnşallah insanlar istifade ederler. Takdirle izliyoruz. Aslında artık Göktürk ifadesinin de kullanılmamasında fayda var. Zira Türklerin kadim imparatorlukları bir kıtanın en az yarısını kaplayacak şekildeydi. Yani anlatılanlardan çok daha büyük alanları kaplayan ve Türklere özgü farklı isimleri vardı. Alışkanlığımız olmuş. Gerçek Türk tarihini anladığımızda şu anki anlatılan devletlerin bizim asli devletlerimiz yanında küçücük kaldıklarını göreceğiz. Çünkü Türkün gücü her yere ulaşmış. Tarihi konulara daha fazla girmeyeyim. Yazı için Kök-Türkçe / Köktürkçe demek doğrudur. Her zamanki gibi bu alanda ilminizi konuşturmuşsunuz. Teşekkür ederiz. Allah işlerinizde kolaylıklar versin. Selametle.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Eski Macar Sekel abecesiyle ilgili şu yayınım dikkatinizi çekebilir: http://www.tamga.org/2015/02/szekely-rovas-futhark-abacalarn.html

      Sil
    2. Aslında Göktürk demek yanlış, Türk demeliyiz. Ama o dönemi anlatmak için mecburen Göktürk diyorum. Ben teşekkür ederim. Esen kalın.

      Sil
    3. (Büyük) Türk Kağanlığı dönemi demek daha doğru olacaktır. Onsuzda Ahmet Taşağıl Hoca' nın dediği gibi Göktürk adı güzel bir addır ve yazılan kitaplarda da bu şekilde kullanılmaktadır.

      Sil