KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

24 Mart 2018 Cumartesi

Anneme... · · · 𐰣𐰤𐰀𐰢𐰀

𐰤𐰀:𐰚𐰇𐱅𐰇:𐱁𐰘𐰢𐱁:𐰉𐰆:𐰴𐰽𐱃𐰀𐰞𐰶
𐰏𐰇𐰔𐰭𐰭:𐰇𐰭𐰦𐰤:𐰖𐰉𐱁𐰲𐰀:𐰞𐰺:𐰏𐰇𐱅𐰼𐰼:𐰾𐰋𐰓𐰏𐰭𐰃
𐰆𐰭𐰀:𐰢𐰆𐱃𐰞𐰆:𐰏𐰇𐰼𐰤𐰢𐰏𐰀:𐰲𐰞𐱁𐰽𐰢:𐰑𐰀:𐰱𐰃𐰢:𐰖𐰶𐰶
𐰋𐰃𐰼:𐱁𐰘𐰠𐰼:𐰖𐰯𐰢𐰴:𐰃𐰾𐱅𐰘𐰆𐰺𐰢:𐰽𐰆𐰞𐰢𐰑𐰣:𐰖𐰉𐰣:𐰢𐰼𐰾𐰤𐰃
𐰃𐰢𐰓𐰃:𐰭𐰞𐰑𐰢:𐰚𐰃:𐰓𐰇𐰪𐰀:𐰽𐰑𐰲𐰀:𐰚𐰃𐰼𐰀𐰞𐰶
𐰆𐰞𐰽𐰭:𐰑𐰀:𐰓𐰇𐰪𐰀𐰣𐰭:𐰭:𐰔𐰤𐰏𐰤𐰃
𐰚𐰢𐰆𐱃𐰼𐰯𐰃𐰓𐰤:𐰽𐰆𐰭𐰺𐰀:𐰲𐰶𐰣:𐰽𐰲𐰞𐰺𐰃:𐰑𐰴𐰀:𐰶𐰃𐰉𐰺𐰲𐰶
𐰲𐰚𐰯:𐰆𐰖𐰣𐰖𐰺𐰢:𐰉𐰸𐰠𐰀𐰠𐰼𐰤𐰃
𐱃𐰴𐰠𐰠:𐰽𐰆𐰭𐰲𐰞𐰺𐰣𐰃:𐰏𐰇𐰼𐰓𐰏𐰢𐰓𐰀:𐰏𐰠𐰘𐰆𐰺:𐰯𐰤𐰀𐰞𐰶
𐰢𐰀:𐰤𐱅𐰱𐰠𐰼:𐰏𐰇𐰔𐰠:𐰓𐰃𐰘𐰆𐰺𐰢:𐰃𐰘𐰃:𐰚𐰃𐰾𐰾:𐰃𐱅𐰾𐰤:𐰓𐰃𐰘𐰀:𐰚𐰦𐰃𐰾𐰤𐰃
𐱃𐰆𐰍𐰺𐰞:𐰲𐰉𐰑𐰺

Ne kötü şeymiş bu hastalık
Gözüŋüŋ öŋünden yavaşça alır götürür sevdiğiŋi
Oŋa mutlu görünmeğe çalışsam da içim yıkık
Bir şeyler yapmak istiyorum solmadan yaban mersini
İmdi aŋladım ki dünyâ sâdece kirâlık
Olsaŋ da dünyânıŋ eŋ zengini
Kemoterapiden soŋra çıkan saçları daha kıvırcık
Çekip oynuyorum buklelerini
Tahlîl soŋuçlarını gördüğümde geliyor fenâlık
Ama netîceler güzel diyorum iyi hiss étsin diye kendisini
Tuğrul Çavdar