KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

20 Eylül 2017 Çarşamba

Android 8 (Oreo) ve Göktürkçe

Nihayet Android 8.0 (Oreo)'dan itibaren Göktürkçeyi görebileceğiz.

Türkolog arkadaşlar "Tuğrul iyi ki Türkolog değil Bilgisayar Mühendisi olmuşsuŋ, yoksa Göktürkçeyi kim bilgisayar dünyasına taşıyacaktı?" diyorlar.

Dünyanıŋ ilk Göktürkçe fontunu 1996'da yapmıştım ve daha soŋrasında üç font daha (2004, 2007, 2017) yaptım: http://www.tamga.org/2014/12/kokturukce-fontlarm.html.

1995'de Göktürkçeyi yazılımla ilk kez gerçekleyerek yüksek lisans tezimde kullanmamı (http://www.tamga.org/2014/12/tonyukuk-robot-kolu.html) saymazsak 2010'dan bu yana öğrencilerimle beraber Göktürkçeyle ilgili dokuz yazılım yaptık: http://www.tamga.org/2017/01/gokturkce-laboratuvar.html

Geliştirdiğim Unicode tabanlı Göktürkçe fontları, sistem fontunu değiştirmeğe izin véren Android 4 (Kit Kat) ve 5 (Lollipop) 'e HiFont, iFont gibi yazılımlarla uygulayarak Android'de Göktürkçeyi kullanan ilk kişi olmuştum: http://www.tamga.org/2015/03/tamgadroid.html. Göktürkçeyi sürekli yanımda olan telefonumda görebilmek baŋa büyük bir haz vérmişti. Ama maalesef bu mutluluğum çok uzun sürmedi. Zira Android 6 (Marshmallow) ve 7 (Nougat) sistem fontunu değiştirmeye izin vérmiyordu ve artık Göktürkçeyi Android'iŋ bu sürümlerinde göremiyorduk.

Apple, IOS 9.0 sürümünden itibaren; Microsoft, Windows 8.0 sürümünden itibaren Göktürk harflerini sistem fontlarında göstermeğe başlamasına rağmen, Android'de görememek beni deli édiyordu ve yaklaşık 1.5 yıldır hem Android'iŋ üreticisi Google'a hem de Samsung'a defalarca e-posta yazdım:
http://www.tamga.org/2016/06/androidde-gokturkce-destegi-icin.html
Herhalde baskılarım netice vérdi ki Android 8 (Oreo) iŋ sistem fontu Göktürkçeyi destekliyor. Aşağıda Android 7 (Nougat) ve 8 (Oreo)'den ekran görüntülerini görebilirsiŋiz:

Android 6 (Marshmallow) ve 7 (Nougat):

Android 8 (Oreo):

General Mobile GM 6d + Android 8.0

Google Pixel 2 XL + Android Beta 8.1.0:

Google Pixel One Android 8.1:

OnePlus T3 + Android 8.1:

Google Pixel XL Android 8.1 Beta:

OnePlus 3 Model A3000 Android Oreo 8.0 Oxygen OS 5:

13 yorum:

  1. Azmin sonucu hocam. :) Sizi yürekten tebrik ederim.

    YanıtlaSil
  2. Android 6 Marshmallow' da olma ihtimali hiç yok mu?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Mevcud güncellemeleriyle maalesef hayır. Güvenlik sebebiyle Marshmallow ve Nougat sistem fontunuŋ değişmesine izin vérmiyor.

      Sil
  3. Allah razi olsun hocam gorunce ne kadar mutlu oldum bilemessiniz gercekten tekrar tekrar cok tesekkurker :))))

    YanıtlaSil
  4. Hocam android 4 ve 5 te gozukuyodu da sonradan gelen guncellemelerle bu degismisti. Bir daha yasamayiz degil mi ? Android 8 den sonra artik hep olur yani dimi ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Oreo kullanan Google ve OnePlus telefonlar kesin gösteriyor. Oreo güncellemesi almış bir Samsung S8+ da denedim, göstermedi, ben de şaşırdım. Benim telefonum Samsung S7 Edge, kesin konuşmak için güncellemeyi bekliyorum. Aslında sistem fontunun şeklini beğenmiyorum. Marshmallow ve Nougat sistem fontunu Hifont, ifont gibi yazılımlarla değiştirmemize güvenlik sebebiyle izin vermiyor (KitKat ve Lollipop veriyordu). Hani Oreo verse, sistem fontunun göstermesini de beklemem, kendi fontumu telefona yüklerdim.

      Sil
    2. Allah yandik bende galaxy a5 2017 kullaniyorum gostermeyebilir mi diyorsunuz o halde

      Sil
  5. Saf Android oluyor. Ya peki üreticilerin özelleştirdigi sürümlerde de olacak mıdır? Resmi note 4 kullaniyotum. Oreo geldiğinde Göktürkçe ye buluşacak mıyız?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Note 4'e Oreo gelmeyebilir. Şu anda Oreo nun geldiği Pixel, OnePlus gibi telefonlarda Göktürkçe görünüyor. Ama Samsung ve diğer markalarda Oreo geldiğinde görmemizi bekliyorum. Yalnız Oreo yüklü olduğunu iddia eden bir S8+ kullanıcısı göremediğini söyledi. Bilmiyorum, ben de merakla bekliyorum Oreo güncellemesini.

      Sil
  6. Oreodayım sıkıntısız çalışıyor. Emeğiniz için teşekkürler

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok sevindim, hangi marka ve model telefonu kullanıyorsunuz?

      Sil