31 Ocak 2017 Sal覺

Hatt San'at覺 ve S羹slemeni Fark覺

Her hakk覺 sakl覺d覺r.

30 y覺ld覺r hatt san'at覺yla ve resimle ilgileniyorum. Arab, Latin, in, Kore, Mool hattlar覺na 30 y覺ll覺k s羹re zarf覺nda 癟ok 癟al覺t覺m ve her yaz覺 sisteminden farkl覺 eyler 繹rendim. Arab, Latin hatt san'atlar覺nda kesik u癟lu kalem tercih 矇dilirken; in, Kore, Mool hatt san'atlar覺nda f覺r癟a tercih 矇diliyor.

Baz覺lar覺 karma覺k 癟izgilerle s羹slenmi yaz覺y覺 hatt zann 矇diyor. Halbuki ger癟ek hatt sadeliiyle 矇tkileyici oland覺r. Hatt san'at覺nda s羹s羹 yaz覺 ta覺mal覺, yaz覺n覺n etraf覺ndaki s羹slemeler deil. Aksi takdirde yap覺lan hatt san'at覺 deil s羹sleme sanat覺 olur. Bir hatta, harfler aras覺nda gizli bir bezerlik ve iliki olmal覺. Bu bezerlik paragraf覺 t羹m羹ne bak覺ld覺覺nda o hatt覺 kimliini v矇recektir.

Orhun abacas覺, yaz覺ld覺覺 d繹nemdeki e gelimi abacalardan biriydi. O d繹nemde kullan覺lan abacalar覺 癟ou ilkel ekilde yaz覺l覺yordu. Mesela bug羹n m羹kemmel bir yaz覺ma ulam覺 ve 癟ok say覺da hatt sanat覺 t羹r羹 gelitirilmi Arab yaz覺s覺, o d繹nemlerde 癟ok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama hen羹z o d繹nemlerde daha kullan覺lmaya balanmad覺覺ndan be=te=tse=nun, cim=ha=h覺, dal=tzal, ra=ze, sin=覺n, t覺=tz覺, ayn=ayn, fe=gaf harflerinden eit olanlar ayn覺 ekilde yaz覺l覺rd覺. Daha soralar覺 noktalar kullan覺larak bu harfler ayr覺t覺r覺ld覺. Ama bu da yetmedi, hatas覺z okunabilmesi i癟in esre, 繹tre, 羹st羹n de bu harflerin 羹st羹nde ve alt覺nda kullan覺lmaya baland覺. K覺sacas覺 ge癟en 1400 y覺l boyunca Arab abacas覺 hep ilendi ve gelitirildi.
G繹kt羹rk abacas覺n覺 eletirenler ise bu abacaya haks覺zl覺k yaparlar. Zira bu abaca 850 y覺l覺ndan sora kullan覺lmad覺覺ndan dolay覺, so 1300 y覺ld覺r ilenmemi ve gelitirilmemi olmas覺na ramen, 1300 y覺l 繹ceki haliyle bile g羹n羹m羹z T羹rk癟esini yazmak i癟in yeterlidir. Yani 1300 y覺l 繹ce bir 癟ok abaca ilkel kurallarla yaz覺l覺rken G繹kt羹rk abacas覺 dierlerine nazaran 癟ok 羹st羹n bir teknolojiyle ve mant覺kla tasarlanm覺 ve kullan覺l覺yordu. imdi bu g羹zel abecemiz i癟in 1300 y覺ld覺r yap覺lmayan覺, farkl覺 hatt sanatlar覺 gelitirerek onu ilemeyi bir an 繹ce ger癟eklemeliyiz.

rnek olarak aa覺da farkl覺 hattlarla Arab yaz覺s覺n覺 g繹receksiiz:
G繹r羹ld羹羹 gibi her hatt tipi harflere kendi karakterini katm覺. R覺k'a'da harfler ak覺kan formda yaz覺l覺rken, S羹l羹s'de yuvarlak hatlar g繹ze 癟arp覺yor; Muhakkak'da ra, ze, vav sivri bitirilirken ye, nun g繹bekli yaz覺l覺yor, Ta'lik'de ise harfler bombeli 癟iziliyor. Sadece bu kadar da deil. Her hatta bakarsa覺z, harfleri o hatta has belli kurallar i癟inde bir kimlie b羹r羹nd羹羹 g繹r羹l羹yor. G繹r羹ld羹羹 gibi harfleri etraf覺nda s羹s yok. S羹s羹 harfler ta覺yacak ekilde her hatt覺 kendi yaz覺l覺 kurallar覺na g繹re harfler yaz覺l覺yor. Kurallara uygun yaz覺lmazsa o serbest form oluyor zaten.

Bezer durum in hat san'at覺nda da vard覺r:

Kai-u (璆瑟) hatt覺:

 K羹l Tigin yaz覺t覺n覺 ince y羹z羹n羹 bal覺覺 孵支蝣 Kai-u hatt覺yla yaz覺lm覺t覺r:

Li-u (豢) hatt覺:

 K羹l Tigin yaz覺t覺n覺 ince y羹z羹 Li-u hatt覺yla yaz覺lm覺t覺r:

Tsao-u () hatt覺 (koan tarz):

Kendim gelitirdiim 羹癟 ayr覺 G繹kt羹rk癟e hatt san'at覺n覺 alatt覺覺m balant覺lar:
1- Koan F覺r癟a Hatt覺 : http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/08/gokturkce-el-yazm-2016.html

2- entikli Kesik Hatt覺 : http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/08/gokturkce-hatt-calsmam-2008.html

3- A覺r F覺r癟a Hatt覺 : http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/07/gokturkce-hatt-calsmas.html

Bu 羹癟 hatt覺 da kendisine 繹zg羹 tarz覺 ve kurallar覺 vard覺r. G羹zellii, etraf覺na at覺lan k覺vr覺ml覺 s羹slemelerle deil, kurallara dayal覺 yaz覺m 羹slublar覺yla ta覺rlar.

2 yorum: