25 Aralık 2017 Pazartesi

Tunyukuk - Bilge Kagan - Kül Tigin Yazıtlarındaki Yazım Farklılıkları

Türük yazarken Tonyukuk yazıtında ince k 𐰚, BK ve KT yazıtlarında ise ök/ük 𐰜 harfi kullanılmıştır. Her ikisi de Türük diye okunur. Tonyukuk yazıtındaki yazım için, ilk hecede ö/ü 𐰇 harfi olduğu için ikinci hecedeki ö/ü 𐰇 harfi düşmüştür. (Bakıŋız: Madde 7 http://www.kok-turk.blogspot.com/2015/04/gokturk-harflerini-kullanm-klavuzu.html). Tonyukuk yazıtı Orhun yazıtlarından 363 km doğudadır. Yazıcıları farklıdır. 1300 yıl öŋcesinden bahs ėdiyoruz. Günümüzde vatandaşlarımızıŋ bu eğitim öğretime rağmen Türkçeyi düzgün yazamadığını düşünürsek 1300 yıl öŋce bu iki farklı yazım gayet normaldir.
Yenisey yazıtlarını ise Kırgızlar yazmıştır ve Orhun yazıtlarından 200-400 yıl öŋce yazılmıştır. Daha öŋce olduğu için harfleriŋ formu daha ilkeldir. Orhun yazıtlarında harfleriŋ formu ve estetiği o dönemiŋ eŋ mükemmel hâline ulaşmıştır. 2004 ve 2019 yılında yaptığım Göktürkçe fontlar, Orhun yazıtlarındaki harfleriŋ tüm kıvrımlarını taşımaktadır.

2 Aralık 2017 Cumartesi

Korkmadık, Savaştık

Soŋ günlerde "korkmadık, savaştık" aŋlamına gelen, Tonyukuk yazıtı, ikinci taş, batı yüzü, altıncı satırıŋ ilk iki kelimesi olan "korkmadımız süŋüşdümüz" cümlesi çoğu yérde yaŋlış şekilde yazılmaktadır. Doğrusu aşağıdaki gibidir:

Tonyukuk yazıtı, ikinci taş, batı yüzü, altıncı satır

2004 ve 2017'de yaptığım fontlarla:

Olayıŋ tamamını öğrenmek için Bilge Tonyukuk'uŋ öŋcesinde söylediklerine bakabiliriz:

1- Haberci getirdiler. Sözleri şöyle: "Yarış ovasında yüzbiŋ asker toplandı" diyor. Bu haberi duyunca beyler hep birlikte
2- "Dönelim! Temiziŋ (savaşıp yenilmemişiŋ) utancı (savaşıp yenileniŋkinden) daha iyidir." dédiler. "Ben şöyle diyorum: Ben Bilge Tonyukuk! Altay dağlarını aşarak geldik. İrtiş ırmağını
3- geçerek geldik. (Buralara kadar) gelenler "(geliş) zor(du)!" dédiler. (Ama pek de zorluk) hiss étmediler. Galiba Taŋrı Umay, kutsal Yér ve Su (ruhları bize) yardımcı oluverdiler. Niye kaçıyoruz?
4- (Düşman) çok diye niye korkuyoruz? Azız diye niye yenilelim? "Saldıralım!" dédim. Saldırdık, talan éttik. İkinci gün
5- ateş gibi kızıp (üzerimize) geldiler. Savaştık. (Onlarıŋ) iki kanadı bizden yarı yarıya fazla idi. Taŋrı buyurduğu için
6- korkmadık, savaştık! Tarduş Şad'a doğru kovalayarak bozguna uğrattık. Kağanlarını tuttuk. Yabgularını, Şadlarını
7- orada öldürdü(k). Elli kadar asker yakaladık. O géce hepsiniŋ halkına (bunlarla haber) gönderdik. O haberi alınca On Ok beyleri ve halkı hep
8- geldiler, boyun éğdiler... devam édiyor
Kaynak: Talat Tekin, "Tunyukuk Yazıtı", Simurg Yayınevi, Ankara, 1994, 

16 Kasım 2017 Perşembe

Çok Dilde ve Abecede Yazılarım

Yazı yazmayı çocukluğumdan beri seviyorum, özellikle farklı abecelerde. Aşağıda bazı karalamalarımı göreceksiniz.

20 Eylül 2017 Çarşamba

Android 8 (Oreo) ve Köktürükçe

Nihayet Android 8.0 (Oreo)'dan itibaren Köktürükçeyi görebileceğiz.

Türkolog arkadaşlar "Tuğrul iyi ki Türkolog değil Bilgisayar Mühendisi olmuşsuŋ, yoksa Göktürkçeyi kim bilgisayar dünyasına taşıyacaktı?" diyorlar.

Dünyanıŋ ilk Göktürkçe fontunu 1996'da yapmıştım ve daha soŋrasında üç font daha (2004, 2007, 2017) yaptım: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/kokturukce-fontlarm.html.

1995'de Göktürkçeyi yazılımla ilk kez gerçekleyerek yüksek lisans tezimde kullanmamı (http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/tonyukuk-robot-kolu.html) saymazsak 2010'dan bu yana öğrencilerimle beraber Göktürkçeyle ilgili dokuz yazılım yaptık: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2017/01/gokturkce-laboratuvar.html

Geliştirdiğim Unicode tabanlı Göktürkçe fontları, sistem fontunu değiştirmeğe izin véren Android 4 (Kit Kat) ve 5 (Lollipop) 'e HiFont, iFont gibi yazılımlarla uygulayarak Android'de Göktürkçeyi kullanan ilk kişi olmuştum: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/03/tamgadroid.html. Göktürkçeyi sürekli yanımda olan telefonumda görebilmek baŋa büyük bir haz vérmişti. Ama maalesef bu mutluluğum çok uzun sürmedi. Zira Android 6 (Marshmallow) ve 7 (Nougat) sistem fontunu değiştirmeye izin vérmiyordu ve artık Göktürkçeyi Android'iŋ bu sürümlerinde göremiyorduk.

Apple, IOS 9.0 sürümünden itibaren; Microsoft, Windows 8.0 sürümünden itibaren Göktürk harflerini sistem fontlarında göstermeğe başlamasına rağmen, Android'de görememek beni deli édiyordu ve yaklaşık 1.5 yıldır hem Android'iŋ üreticisi Google'a hem de Samsung'a defalarca e-posta yazdım:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/06/androidde-gokturkce-destegi-icin.html
Herhalde baskılarım netice vérdi ki Android 8 (Oreo) iŋ sistem fontu Göktürkçeyi destekliyor. Aşağıda Android 7 (Nougat) ve 8 (Oreo)'den ekran görüntülerini görebilirsiŋiz:

Android 6 (Marshmallow) ve 7 (Nougat):

Android 8 (Oreo):

8 Haziran 2017 Perşembe

Kanıŋ Su Gibi Koştu, Kemiğiŋ Dağ Gibi Yattı

(Wilhelm Radloff'uŋ 1892'de eserlerinde kullandığı bu Göktürkçe hattı günümüz bilgisayar fontuna dönüştüren Sayın Levent Alyap'a ve Prof. Dr. Cengiz Alyılmaz'a teşekkür éderim.)

28 Mayıs 2017 Pazar

25 Mayıs 2017 Perşembe

Web Tabanlı Köktürükçe Sözlük

Göktürkçe ↔ Türkçe Sözlük






Tuğrul ÇAVDAR   ulduz@ktu.edu.tr
Necmi ÖZÇELİK   Nevruz Alican ABAK

Bugüne kadar, 840lı yıllardan öŋce yazılmış 568'den fazla Göktürk harfli yazıt bulunmuştur (Osman Fikri Sertkaya, "Göktürk (Runik) Harfli Yazıtların Envanter, Alfabe ve Bibliyografya Problemleri Üzerine", Dil Arastırmaları Dergisi, Sayı: 2 Bahar 2008, 7-34 ss.).

Bu sözlük yazılımı sadece Göktürk harfli yazıtlarda/eserlerde geçen söz varlığını içerir ve aşağıdaki kaynaklardan dérlenmiştir:

1- Hüseyin Namık Orkun, "Eski Türk Yazıtları", Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1942.
2- Mehmet Ölmez, "Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi Moğolistan'daki Eski Türk Yazıtları", BilgeSu Yayıncılık, 3. baskı, Ankara, 2015.
3- Hatice Şirin User, "Köktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi", Kömen Yayınları, 2. baskı, Konya, Ekim 2010.
4- Fikret Yıldırım, Erhan Aydın, Risbek Alimov, "Yenisey-Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig", BilgeSu Yayıncılık, Ankara, 2013.
5- Talat Tekin, "Irk Bitig, Eski Uygurca Fal Kitabı", Öncü Kitap, Ankara, 2004.
6- Erhan Aydın, "Uygur Kağanlığı Yazıtları", Kömen Yayınları, Konya, Ekim 2011.
7- Rysbek Alimov, "Tanrı Dağı Yazıtları, Eski Türk Runik Yazıtları üzerine bir İnceleme", Kömen Yayınları, Konya, Ocak 2014.
[1]'den 1235 kelime, [1]'de olmayan 573 kelimede [2-7]'den alınmıştır. [2-7]'den alınan kelimeler sonunda [*] olacak şekilde gösterilmektedir.

15 Mayıs 2017 Pazartesi

Türk Yazısı / Berkant Parlak

Sevgili Berkant Parlak, Türk yazı düzenini eŋ doğru şekilde aŋlatan kitabını nihayet Göktürkçe severlerle buluşturdu. Eğer Türk yazısını o dönemiŋ kurallarına eŋ sadık şekilde öğrenmek istiyorsaŋız, piyasada Göktürkçe diye uyduruk harfleri ve uydurma yazı düzenini öğreten kitablar yérine, bu kitabı mutlaka édinmelisiŋiz! Kendisine bu mükemmel eserinden dolayı çok teşekkür éderim.

Berkant Parlak

11 Nisan 2017 Salı

Köktürükçe Font Örnekleri

Görünümlerini karşılaştırmak üzere hazırladığım bu listede, fontlarıŋ bėşi baŋa, ikisi Prof. Dr. Cengiz Alyılmaz ve Levent Alyap'a, biri Microsoft'a, biri Google'a aid ve geri kalanları internetten temin ėdilen kullanımı ücretsiz fontlardır.

18 Mart 2017 Cumartesi

Gök Girsin, Kızıl Çıksın!

Türkleriŋ meşhûr andını Göktürkler dönemi Türkçesine çevirdim. Aŋlamı: "Andımı tutmazsam, gök renginde olan kılıç bedenime girip, kan kırmızısıyla çıksın". Çok ağır bir yemindir.

12 Hayvanlı Türk Takvimi

Her hakkı saklıdır. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.

Milâdî yılıŋ Türk takvimindeki karşılığı olan hayvan şöyle bulunur:
1- Sıçan : 00
2- Öküz : 08
3- Pars : 16
4- Tavşan : 25
5- Ejderha : 33
6- Yılan : 41
7- At : 50
8- Koyun : 58
9- Maymun: 66
10-Tavuk : 75
11- İt : 83
12- Doŋuz : 91

Sıra numarasından bulma:
( miladi yıl + 9 ) mod 12 yukarıdaki hayvanlardan birinin sıra numarasını verecektir.
Örneğin (1973+9) mod 12 = 2 öküz yılı

Küsürattan bulma:
( Miladi yıl - 4 ) / 12 niŋ küsüratınıŋ karşılığına yukarıdakilerden bakıŋız.
Örneğin (1973-4)/12 = 164.08 öküz yılı

13 Mart 2017 Pazartesi

Suci Yazıtı

820 – 840 arasında dikilmiş Uygur yazıtıdır.
Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

Şine Usu (Moyun Çor) Yazıtı

Suci yazıtı 759 – 760 yıllarında dikilmiş Uygur yazıtıdır. Şine Usu gölü yakınlarında bulunmuştur. Uygur kaganı Moyun Çor (Bayan Çor) için dikilmiştir. Bu yazıtta Taryat Yazıtları ya da Terhin Yazıtlarından da bahsédilmektedir. Taryat/Terhin yazıtları Terhin Irmağı'nıŋ yakınlarında bulunan Orhun alfabesi ile yazılan Uygur yazıtlarıdır. Bu yazıt Uygur kağanı Bayan Çor Kağan tarafından 753-760 arasında taşa işletilmiştir. Yazıtı taşa işleyen kişi ise Böke Tutam'dır.
Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

Ongin Yazıtı

719 – 720 yıllarında Bilge İşbara Tamgan Tarkan adına dikilmiştir. Ongin Irmağı dolaylarında, Koşo Saydam Gölü'nün 160 km güneyinde bulunmuştur. 19 satırdan oluşur.
Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

İhe Hüşotu (Köl İç Çor) Yazıtı

722 yılında dikilmiştir. 29 satırdan oluşmaktadır. Türk Beyi Köl İç Çor’un savaşlardaki yiğitliklerini anlatmaktadır.

Сергей Ефимович Малов, Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М. Л., 1959.
Sergey Yefimoviç Malov, Moğolistan ve Kırgızistan'da Eski Türk Yazıtları, Moskova-Leningrad, 1959.

Köktürükçe El Yazmaları

Göktürk harfleri sadece taşa kazınmamıştır. Başta eski Uygur Fal kitabı Irk Bitig olmak üzere çok sayıda el yazması da mevcûddur.