KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

6 Eylül 2016 Salı

Bilgisayarda Göktürkçe Yazmak

Bilgisayar fontlarında soldan sağa veya sağdan sola yazmak fonta aid değil, fonttaki harfe aid olan özelliktir. Mesela Times New Roman fontu kullanırken Latin harfleri soldan sağa gider; aynı fontuŋ Arab harfleri sağdan sola gider.

İnternette bulacağıŋız çoğu Göktürkçe font Latin tabanlı Göktürkçe fontlardır. Yani Latin harfleriniŋ karşılığına Göktürk harfleriniŋ şekli karşılık düşürülmüştür ki siz klavyeden kolayca Göktürkçe yazabilesiŋiz. Siz klavyede k ye bastığıŋızda klavye Latin k niŋ kodunu gönderir, bilgisayar siziŋ Latin k ye bastığıŋızı zann éder, font içinde Latin k ye karşılık Göktürk harfi grafiğini basar. Burada olay Latin harfleriniŋ kod aralığında gerçekleşir.

Unikod Kurultayı Göktürk (Old Turkic) harfleri için özel bir kod aralığı olmasını 2008'de kabul etti:
http://unicode.org/charts/PDF/U10C00.pdf
Yani artık Göktürk harfleriniŋ kendi kod aralığı var: 10C00-10C48. Bu aralıktaki harfler sağdan sola yazılacak şekilde Unikod Kurultayı tarafından belirlenmiştir. Android, IOS ve Windows işletim sistemleri Unikod tabanlı Göktürk harflerine artık uyum sağlamaktadır.

Kısaca, siziŋ Word gibi bir kelime işlemcide Göktürkçe yazabilmek için iki seçeneğiŋiz var:

1 - Başta anlattığım gibi Latin harfleriniŋ kodlarına Göktürkçe harfler karşılık düşürülmüş fontları (yani Latin tabanlı Göktürkçe fontları) kullanmak ki bu şekilde dört font yapmıştım:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/kokturukce-fontlarm.html
Bu şekilde siz Göktürkçe yazabilmek için normal klavyeŋizi kullanabilirsiŋiz. Ama kelime işlemci, siz Latin harfi girdiğiŋizi zann édeceği için metin soldan sağa ilerleyecek, bunu siziŋ eliŋizle düzeltmeŋiz gerekecek. Yani bu yöŋtemiŋ tek faydası: mevcud klavyeŋizden bu tür fontlarla Göktürkçe yazabilmeŋiz.

2 - Unikodda Göktürkçe'ye ayrılmış kod aralığına Göktürk harflerini karşılık düşüren bir font kullanmak ki ben bu fontlara Unikod Tabanlı Göktürkçe font diyorum, bu durumda yazı sağdan sola ilerler ve herhangi bir düzenleme yapmaŋıza gerek kalmaz. Bu şekilde yaptığım dört fontu:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/kokturukce-fontlarm.html
adresinden indirebilirsiŋiz. Windows 10 ile beraber gelen Segoe UI Historic, Google'uŋ ücretsiz dağıttığı Noto Sans Old Turkic, internetten bulabileceğiŋiz Quivira, Turik fontları da Unikod tabanlı Göktürkçe fontlardır. Bu durumda harfleriŋ kodlarını mevcut klavyeden giremezsiŋiz, bizleriŋ hazırladığı sanal klavye yazılımlarına ihtiyaç duyarsıŋız. Bu klavye yazılımlarla 10C00-10C48 aralığında kod girebilirsiŋiz.

Android Tabanlı Göktürkçe Klavye: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/06/android-tabanl-gokturkce-klavye-old.html
Web Tabanlı Göktürkçe Klavye: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/12/web-gokturkce-klavye.html
Windows Tabanlı Göktürkçe Klavye: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/01/windows-tabanl-gokturkce-klavye-old.html

Göktürk tamgalarınıŋ yazım kurallarını bilmiyorsaŋız çeviriciler işiŋize daha çok yarayacaktır:
Web Tabanlı Göktürkçe Çevirici ÉŊ:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/01/web-tabanl-gokturkce-cevirici-e.html
Android Tabanlı Göktürkçe Çevirici ÉŊ: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/11/android-tabanl-gokturk-yaz-cevirici-20.html

IOS kullanıcıları Unikod tabanlı Göktürkçe yazmak için web tabanlı uygulamaları kullanabilirler.

6 yorum:

  1. Ağabey dilimize gösterdiğin çaba için Teŋri seŋden razı olsun.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür éderim. Ama "senden" normal n ile yazılır. "gösterdiğiŋ" nazal ŋ ile yazılır.

      Sil
  2. yapmış olduğunuz çevirici gerçekten birebir doğru sonuç veriyormu

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Lütfen çeviriciniŋ altındaki yazıyı okuyuŋ.

      Sil
  3. Microsoft Windows 10 üzerine yüklü Office Word 2016'ya sizin "KökTürük 2004 Tuğrul Çavdar Uni" fontunu yükledim Word Font sekmesinde görünüyor ama ne sağdan sola yazıyor ne de Orhun karakterlerini basıyor, yalnız Latin (Türkçe) karakterleri soldan sağa yazıyor, yani hiç birşey değişmedi, ne yapmam lazım ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Lütfen yukarıdaki yazıyı dikkatlice okuyun.

      Sil