27 Austos 2016 Cumartesi

T羹rkleri Anadolu'da 襤lk Ad覺mlar覺

5. - 13. y羹zy覺llar aras覺nda T羹r羹k boylar覺n覺 yay覺l覺m覺.

T羹rkler Anadolu'ya san覺ld覺覺n覺 aksine ilk kez M.S. 1071'de deil, M.S. 395'de gelmitir. Anadolu’da ilk T羹rk izlerine 繹zellikle Dou Anadolu’da rastlamak m羹mk羹nd羹r. G羹n羹m羹ze ulaan Dou Anadolu'da bulunan eyalar, mezar kal覺nt覺lar覺nda Hunlar覺 kulland覺覺 tamgalar g繹r羹lmektedir ki bu tamgalar Orhun runik yaz覺m覺z覺 daha 繹ceki formudur. Hunlar bu abacay覺 2000 y覺l 繹ce bug羹nk羹 Macaristan'a ta覺rken, Bas覺k ve Kurs覺k Babular M.S. 395'de abacay覺 Anadolu'ya ta覺m覺t覺r. Avrupa Hunlar覺n覺 ta覺d覺覺 abaca 1850'lere kadar Macaristan'da kullan覺lm覺t覺r (Bak覺覺z: http://kok-turk.blogspot.com/2015/02/szekely-rovas-futhark-abacalarn.html). Macaristan'a ta覺nan bu abacan覺 tamgalar覺 evrimleirken, Orta Asya'da kullan覺lmaya devam 矇den ve 840'lara kadar kullan覺lan G繹kt羹rk abacas覺n覺 tamgalar覺ndan k覺smen farkl覺lasa da, G繹kt羹rk癟e gibi sadan sola yaz覺lmaya devam 矇tmi; G繹kt羹rkler s繹zc羹k ayrac覺 olarak iki nokta 羹st 羹ste kullan覺rken Macaristan'da d繹rt nokta 羹st 羹ste kullan覺lm覺t覺r. Yani Avrupa Hunlar覺n覺 Macaristan'a ta覺d覺覺 abacan覺 k繹keni, Bas覺k ve Kurs覺k Babular覺 Anadolu'ya ta覺d覺覺 abacan覺 k繹keni ve Orhun abacas覺n覺 k繹keni ayn覺 ve atalar覺m覺z olan 襤skitler'den gelmektedir. Aa覺da T羹rkleri Anadolu seferlerini bir kronolojisini bulacaks覺覺z:

M. S. 395 - Anadolu’ya ilk olarak giren T羹rkler Bat覺 Hunlar覺’d覺r. Bunlar T羹rkistan’dan g繹癟 矇dip bat覺ya doru ilerleyerek, hareketli ve 癟evik askerleri sayesinde Karadeiz’i kuzeyindeki Alan, Ostrogot ve Vizigotlar覺 kolayl覺kla yenerek da覺lmalar覺n覺 salay覺p, Avrupa Hun Devleti’ni kurdular. Avrupa Hunlar覺, Tuna nehrini ge癟erek Bat覺 Roma ve Bizans topraklar覺n覺 ele ge癟irmeye balad覺lar (378). Avrupa Hunlar覺, Roma 襤mparatoru I. Theodosios’un 繹l羹m羹nden sora seferlerini daha da h覺zland覺rarak Balkanlar 羹zerinden Trakya’ya y羹r羹d羹ler. Avrupa Hunlar覺n覺 dou b繹l羹m羹 ise Kafkas dalar覺n覺 aarak Anadolu’yu istil璽ya balad覺lar (395). Kafkaslar 羹zerinden Anadolu’ya yap覺lan seferleri Bat覺 Hunlar覺n覺n dou kuvvet kumandanlar覺 Kurs覺k ve Bas覺k ad覺ndaki iki babu y繹nlendiriyordu (398). Romal覺lar覺 olduu kadar S璽s璽n簾 襤mparatorluunu da telaa d羹羹ren bu ak覺nda Avrupa Hun s羹varileri, Erzurum 羹zerinden Karasu ve F覺rat havzalar覺n覺 ge癟erek Melitene'ye (Malatya) ulat覺lar. Kilikkia'y覺 da (ukurova) istil璽 eden bu askeri birlikler, Edessa (Urfa) ve Antakya kalelerini kuatt覺larsa da almay覺 baaramad覺lar. Buradan Suriye'ye inerek sahildeki Sayda ve Tyros'u (Sur) ehirlerine bask覺n yaparak b繹lge halk覺na olduk癟a korkulu g羹nler yaatt覺lar. Oradan da Kud羹s'e y繹neldiler. ok s羹ratli cereyan 矇den bu ak覺nlar覺 neticesinde Suriye taraflar覺nda fazla kalmayan Avrupa Hunlar覺 sobahara doru, kuzeye 癟ark ederek Orta Anadolu'ya, Kappadokia-Galatia (Kayseri-Ankara ve havalisi)'ya ulat覺lar ve oradan Azerbaycan-Bak羹 yolu ile kuzeye, merkezlerine d繹nd羹ler. Bu ak覺n, T羹rkler'i Anadolu'da, tarih簾 kay覺tlarda sabit ilk g繹r羹n羹leridir. 398'de daha k羹癟羹k 癟apta tekrarlanan bu ak覺nlar kar覺s覺nda Dou Roma'n覺 gen癟 imparatoru Arkadios hi癟bir ciddi tedbir alamam覺t覺r. Ne var ki Hunlar覺 Anadolu’da y矇rlemeye d繹n羹k bir teebb羹sleri olmad覺. Edassa (Urfa) Piskoposu Efraim, Avrupa Hunlar覺’n覺 Anadolu seferlerini “Onlar Ye’c羹c ve Me’c羹c s羹varileridir. Atlar覺 ile f覺rt覺na gibi u癟arlar. Onlara hi癟 kimse kar覺 koyamaz” diye 繹zetlemitir (Kafesolu, 1976, s. 700 -701; Ayn覺 mlf. 1977, s. 53; Sevim, 2000,s. 33 - 34; Kafal覺, 2002, s. 177; Y覺ld覺z, 2000, s. 71 - 75).

M. S. 516 - Avrupa Hunlar覺’ndan sora T羹rkleri Anadolu’ya ikinci gelii Sabar/Sibirler taraf覺ndan olmutu (Sevim, 2000, s. 34; Aan, 1989, s. 25 - 26). Tar覺 Dalar覺’n覺 bat覺 b繹lgeleri ile 襤li, 襤dil, Don ve Kuban 覺rmaklar覺 aras覺ndaki b繹lgede Hunlara tabi olarak yaayan Sabar T羹rkleri, 508 y覺l覺nda s覺n覺rlar覺n覺 Dou Avrupa’ya kadar g矇ileterek ba覺ms覺z devletlerini kurdular. S璽s璽n簾ler ile birlik olup Bizans’a sald覺rarak (Bavat, 1941, s. 58 - 60; Sevim, 2000, s. 34) Kafkaslar覺 g羹neyine kadar olan topraklar覺 istil璽 ettiler. Daha sonra Azerbaycan yoluyla Anadolu’ya girerek Dou ve Orta Anadolu’yu istila edip 癟ok say覺da ganimet ele ge癟irdiler (516). Kayseri, Konya ve Ankara’ya kadar ilerleyen Sabarlar, tekrar ayn覺 yollardan yurtlar覺na 癟ekildiler (Sevim, 2000, s. 14 - 15; Kafal覺, 2002, s. 177).

M. S. 530 - T羹rkler, yaln覺z Kafkaslar 羹zerinden deil Balkanlardan da Anadolu’ya gelmilerdi. 530 y覺l覺nda Bizans taraf覺ndan bozguna urat覺lan Bulgar T羹rklerini bir b繹l羹m羹, Anadolu’ya ge癟irilerek Trabzon havalisi ile oruh ve Yukar覺 F覺rat b繹lgelerinde isk璽n ettirilmilerdi. Bizans imparatoru II. Justinyen ve Heraklius, Farsl覺lar ile savamalar覺 i癟in Avar T羹rklerinden bir k覺sm覺n覺 Balkanlardan Anadolu’ya getirerek douda 襤ran s覺n覺rlar覺na yerletirmilerdi.

M. S. 683 - Bizans 襤mparatorluu’na kar覺 s羹rekli ak覺nlar yapan Hazar T羹rkleri, (683-686) tarihleri aras覺nda Kafkaslar覺 a覺p Anadolu’ya girerek b繹lgede ki Arap emirliklerini y覺kt覺lar (G羹zel ve Seferolu, 1986, s. 38).

M. S. 755 - Bizans 襤mparatoru V. Konstantinos, Bulgar T羹rkleri’ni bir k覺sm覺n覺 Araplarla savamalar覺 i癟in Balkanlardan Anadolu’ya getirip Tohma ve Ceyhan havzalar覺nda isk璽n ettirmiti (M. H. Y覺nan癟, 2009,s. 21; G羹zel ve Seferolu, 1986, s. 36). Bulgar T羹rklerini d覺覺nda Avar, Pe癟enek, Uz, Kuman-K覺p癟ak T羹rkleri de Bizans ordusunda 繹nemli hizmetlerde bulunmulard覺. Bunlar Bizans taraf覺ndan Fars, Arap ve Ermenilere kar覺 topraklar覺n覺 korumak 羹zere Balkanlardan Anadolu’ya ge癟irilip deiik y矇rlere isk璽n ettirilen H覺ristiyan T羹rkleridir. Bunlar Ouz T羹rklerinden evvel Anadolu’ya gelmi buralar覺n覺 yurt edinmilerdi (G羹zel ve Seferolu, 1986, s. 36). Bu T羹rklerden Kuman-K覺p癟aklar覺 Anadolu’ya gelileri iki yoldan olmutur. G羹rcistan 羹zerinden Dou Anadolu ve Dou Karadeiz’e y矇rleenler ile Bizans taraf覺ndan s覺n覺rlar覺 korumak 羹zere Balkanlardan getirilenler. Deiik nedenlerden dolay覺 Anadolu’ya gelen T羹rkleri 癟ounluu Dou ve G羹neydou Anadolu’da isk璽n ettirilmilerdi (G羹zel ve Seferolu, 1986, s. 37).

Anadolu topraklar覺n覺 Sel癟uklu h羹cumlar覺na maruz kald覺覺 tarihlerde de Balkanlardan Anadolu’ya H覺ristiyan T羹rkleri gelii devam 矇tmitir. T羹rkistan’dan Karadeiz’in kuzeyine g繹癟en Pe癟enekler Tuna’n覺 kuzey sahillerine geldi (Kurat, 1937, s. 537 - 538; Turan, 1969, s. 242 - 244). Balkanlardaki T羹rk kavimleri aras覺nda sorunlar balay覺nca Pe癟enekleri bir k覺sm覺 Bizans topraklar覺na g繹癟 矇tti (1048 - 1049). Tuna boylar覺ndaki u癟lara y矇rletirilen Pe癟enekler zamanla H覺ristiyan oldular. Bu Pe癟eneklerden onbe bi kiilik bir kuvvet, Bizans taraf覺ndan Sel癟ukluya kar覺 kullan覺lmak 羹zere Anadolu’ya sevk矇dildi. Fakat bunlar sk羹dar 羹zerinden geri d繹nerek Balkanlardaki 覺rkdalar覺 ile birlik olup Bizans’a sald覺rd覺lar. H羹seyin H羹sameddin “Amasya Tarihi” adl覺 eserinde bu konuya 繹yle temas etmektedir: “Rumlar ve Ermeniler Anadolu’da ik璽met eden Pe癟enek ve Kumanlar覺 siy璽si n羹fuzlar覺 sayesinde H覺ristiyan yapm覺lard覺r. Sonradan H覺ristiyan olan bu Pe癟enek ve Kumanlardan Ortadoks olanlar Rumlua, Gregoryen olanlarda Ermenilie temsil 矇dilmi olduklar覺 m羹nasebetle, M羹sl羹man T羹rkleri Anadolu’ya gelilerinde bunlardan baz覺lar覺 M羹sl羹man olarak T羹rklere dierleri de Ermeni ve Rumlara kar覺m覺t覺r” (H羹sameddin, 1929 - 1932, s. 160).

Yararlan覺lan Kaynaklar:
http://www.e-tarih.org/sayfa.php?sfid=8
Abdullah Kaya, "Balang覺c覺ndan 1071’e Kadar T羹rklerin Anadolu’ya Ak覺nlar覺 Hakk覺nda bir Deerlendirme", Ekev Akademi Dergisi Y覺l: 18 Say覺: 59, Sayfa: 211.

Hi癟 yorum yok:

Yorum G繹nderme