27 A─čustos 2016 Cumartesi

T├╝rkleri┼ő Anadolu'da ─░lk Ad─▒mlar─▒

T├╝rkler Anadolu'ya san─▒ld─▒─č─▒n─▒┼ő aksine ilk kez M.S. 1071'de de─čil, M.S. 395'de gelmi┼čtir. Anadolu’da ilk T├╝rk izlerine ├Âzellikle Do─ču Anadolu’da rastlamak m├╝mk├╝nd├╝r. G├╝n├╝m├╝ze ula┼čan Do─ču Anadolu'da bulunan e┼čyalar, mezar kal─▒nt─▒lar─▒nda Hunlar─▒┼ő kulland─▒─č─▒ tamgalar g├Âr├╝lmektedir ki bu tamgalar Orhun runik yaz─▒m─▒z─▒┼ő daha ├Â┼őceki formudur. Attila M.S. 440'ta bu abacay─▒ bug├╝nk├╝ Macaristan'a ta┼č─▒rken, Bas─▒k ve Kurs─▒k Ba┼čbu─člar M.S. 395'de abacay─▒ Anadolu'ya ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r. Attila'n─▒┼ő bug├╝nk├╝ Macaristan co─črafyas─▒na ta┼č─▒d─▒─č─▒ bu abaca 1850'lere kadar Macaristan'da kullan─▒lm─▒┼čt─▒r (Bak─▒┼ő─▒z: http://kok-turk.blogspot.com/2015/02/szekely-rovas-futhark-abacalarn.html). Macaristan'a ta┼č─▒nan bu abacan─▒┼ő tamgalar─▒ evrimle┼čirken, Orta Asya'da kullan─▒lmaya devam ├ęden ve 850'lere kadar kullan─▒lan G├Âkt├╝rk abacas─▒n─▒┼ő tamgalar─▒ndan k─▒smen farkl─▒la┼čsa da, G├Âkt├╝rk├že gibi sa─čdan sola yaz─▒lmaya devam ├ętmi┼čtir. Yani Attila'n─▒┼ő Avrupa'ya ta┼č─▒d─▒─č─▒ abacan─▒┼ő k├Âkeni, Bas─▒k ve Kurs─▒k Ba┼čbu─člar─▒┼ő Anadolu'ya ta┼č─▒d─▒─č─▒ abacan─▒┼ő k├Âkeni ve Orhun abacas─▒n─▒┼ő k├Âkeni ayn─▒ ve atalar─▒m─▒z olan ─░skitler'den gelmektedir.
A┼ča─č─▒da T├╝rkleri┼ő Anadolu seferlerini┼ő bir kronolojisini bulacaks─▒┼ő─▒z:

M. S. 395 - Anadolu’ya ilk olarak giren T├╝rkler Bat─▒ Hunlar─▒’d─▒r. Bunlar T├╝rkistan’dan g├Â├ž ├ędip bat─▒ya do─čru ilerleyerek, hareketli ve ├ževik askerleri sayesinde Karade┼őiz’i┼ő kuzeyindeki Alan, Ostrogot ve Vizigotlar─▒ kolayl─▒kla yenerek da─č─▒lmalar─▒n─▒ sa─člay─▒p, Avrupa Hun Devleti’ni kurdular. Avrupa Hunlar─▒, Tuna nehrini ge├žerek Bat─▒ Roma ve Bizans topraklar─▒n─▒ ele ge├žirmeye ba┼člad─▒lar (378). Avrupa Hunlar─▒, Roma ─░mparatoru I. Theodosios’un ├Âl├╝m├╝nden so┼őra seferlerini daha da h─▒zland─▒rarak Balkanlar ├╝zerinden Trakya’ya y├╝r├╝d├╝ler. Avrupa Hunlar─▒n─▒┼ő do─ču b├Âl├╝m├╝ ise Kafkas da─člar─▒n─▒ a┼čarak Anadolu’yu istil├óya ba┼člad─▒lar (395). Kafkaslar ├╝zerinden Anadolu’ya yap─▒lan seferleri Bat─▒ Hunlar─▒n─▒n do─ču kuvvet kumandanlar─▒ Kurs─▒k ve Bas─▒k ad─▒ndaki iki ba┼čbu─č y├Ânlendiriyordu (398). Romal─▒lar─▒ oldu─ču kadar S├ós├ón├« ─░mparatorlu─čunu da tela┼ča d├╝┼č├╝ren bu ak─▒nda Avrupa Hun s├╝varileri, Erzurum ├╝zerinden Karasu ve F─▒rat havzalar─▒n─▒ ge├žerek Melitene'ye (Malatya) ula┼čt─▒lar. Kilikkia'y─▒ da (├çukurova) istil├ó eden bu askeri birlikler, Edessa (Urfa) ve Antakya kalelerini ku┼čatt─▒larsa da almay─▒ ba┼čaramad─▒lar. Buradan Suriye'ye inerek sahildeki Sayda ve Tyros'u (Sur) ┼čehirlerine bask─▒n yaparak b├Âlge halk─▒na olduk├ža korkulu g├╝nler ya┼čatt─▒lar. Oradan da Kud├╝s'e y├Âneldiler. ├çok s├╝ratli cereyan ├ęden bu ak─▒nlar─▒┼ő neticesinde Suriye taraflar─▒nda fazla kalmayan Avrupa Hunlar─▒ so┼őbahara do─čru, kuzeye ├žark ederek Orta Anadolu'ya, Kappadokia-Galatia (Kayseri-Ankara ve havalisi)'ya ula┼čt─▒lar ve oradan Azerbaycan-Bak├╝ yolu ile kuzeye, merkezlerine d├Ând├╝ler. Bu ak─▒n, T├╝rkler'i┼ő Anadolu'da, tarih├« kay─▒tlarda sabit ilk g├Âr├╝n├╝┼čleridir. 398'de daha k├╝├ž├╝k ├žapta tekrarlanan bu ak─▒nlar kar┼č─▒s─▒nda Do─ču Roma'n─▒┼ő gen├ž imparatoru Arkadios hi├žbir ciddi tedbir alamam─▒┼čt─▒r. Ne var ki Hunlar─▒┼ő Anadolu’da y├ęrle┼čmeye d├Ân├╝k bir te┼čebb├╝sleri olmad─▒. Edassa (Urfa) Piskoposu Efraim, Avrupa Hunlar─▒’n─▒┼ő Anadolu seferlerini “Onlar Ye’c├╝c ve Me’c├╝c s├╝varileridir. Atlar─▒ ile f─▒rt─▒na gibi u├žarlar. Onlara hi├ž kimse kar┼č─▒ koyamaz” diye ├Âzetlemi┼čtir (Kafeso─člu, 1976, s. 700 -701; Ayn─▒ mlf. 1977, s. 53; Sevim, 2000,s. 33 - 34; Kafal─▒, 2002, s. 177; Y─▒ld─▒z, 2000, s. 71 - 75).

M. S. 516 - Avrupa Hunlar─▒’ndan so┼őra T├╝rkleri┼ő Anadolu’ya ikinci geli┼či Sabar/Sibirler taraf─▒ndan olmu┼čtu (Sevim, 2000, s. 34; A┼čan, 1989, s. 25 - 26). Ta┼őr─▒ Da─člar─▒’n─▒┼ő bat─▒ b├Âlgeleri ile ─░li, ─░dil, Don ve Kuban ─▒rmaklar─▒ aras─▒ndaki b├Âlgede Hunlara tabi olarak ya┼čayan Sabar T├╝rkleri, 508 y─▒l─▒nda s─▒n─▒rlar─▒n─▒ Do─ču Avrupa’ya kadar g├ę┼ői┼čleterek ba─č─▒ms─▒z devletlerini kurdular. S├ós├ón├«ler ile birlik olup Bizans’a sald─▒rarak (Ba┼čvat, 1941, s. 58 - 60; Sevim, 2000, s. 34) Kafkaslar─▒┼ő g├╝neyine kadar olan topraklar─▒ istil├ó ettiler. Daha sonra Azerbaycan yoluyla Anadolu’ya girerek Do─ču ve Orta Anadolu’yu istila edip ├žok say─▒da ganimet ele ge├žirdiler (516). Kayseri, Konya ve Ankara’ya kadar ilerleyen Sabarlar, tekrar ayn─▒ yollardan yurtlar─▒na ├žekildiler (Sevim, 2000, s. 14 - 15; Kafal─▒, 2002, s. 177).

M. S. 530 - T├╝rkler, yaln─▒z Kafkaslar ├╝zerinden de─čil Balkanlardan da Anadolu’ya gelmi┼člerdi. 530 y─▒l─▒nda Bizans taraf─▒ndan bozguna u─črat─▒lan Bulgar T├╝rklerini┼ő bir b├Âl├╝m├╝, Anadolu’ya ge├žirilerek Trabzon havalisi ile ├çoruh ve Yukar─▒ F─▒rat b├Âlgelerinde isk├ón ettirilmi┼člerdi. Bizans imparatoru II. Justinyen ve Heraklius, Farsl─▒lar ile sava┼čmalar─▒ i├žin Avar T├╝rklerinden bir k─▒sm─▒n─▒ Balkanlardan Anadolu’ya getirerek do─čuda ─░ran s─▒n─▒rlar─▒na yerle┼čtirmi┼člerdi.

M. S. 683 - Bizans ─░mparatorlu─ču’na kar┼č─▒ s├╝rekli ak─▒nlar yapan Hazar T├╝rkleri, (683-686) tarihleri aras─▒nda Kafkaslar─▒ a┼č─▒p Anadolu’ya girerek b├Âlgede ki Arap emirliklerini y─▒kt─▒lar (G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 38).

M. S. 755 - Bizans ─░mparatoru V. Konstantinos, Bulgar T├╝rkleri’ni┼ő bir k─▒sm─▒n─▒ Araplarla sava┼čmalar─▒ i├žin Balkanlardan Anadolu’ya getirip Tohma ve Ceyhan havzalar─▒nda isk├ón ettirmi┼čti (M. H. Y─▒nan├ž, 2009,s. 21; G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 36). Bulgar T├╝rklerini┼ő d─▒┼č─▒nda Avar, Pe├ženek, Uz, Kuman-K─▒p├žak T├╝rkleri de Bizans ordusunda ├Ânemli hizmetlerde bulunmu┼člard─▒. Bunlar Bizans taraf─▒ndan Fars, Arap ve Ermenilere kar┼č─▒ topraklar─▒n─▒ korumak ├╝zere Balkanlardan Anadolu’ya ge├žirilip de─či┼čik y├ęrlere isk├ón ettirilen H─▒ristiyan T├╝rkleridir. Bunlar O─čuz T├╝rklerinden evvel Anadolu’ya gelmi┼č buralar─▒n─▒ yurt edinmi┼člerdi (G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 36). Bu T├╝rklerden Kuman-K─▒p├žaklar─▒┼ő Anadolu’ya geli┼čleri iki yoldan olmu┼čtur. G├╝rcistan ├╝zerinden Do─ču Anadolu ve Do─ču Karade┼őiz’e y├ęrle┼čenler ile Bizans taraf─▒ndan s─▒n─▒rlar─▒ korumak ├╝zere Balkanlardan getirilenler. De─či┼čik nedenlerden dolay─▒ Anadolu’ya gelen T├╝rkleri┼ő ├žo─čunlu─ču Do─ču ve G├╝neydo─ču Anadolu’da isk├ón ettirilmi┼člerdi (G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 37).

Anadolu topraklar─▒n─▒┼ő Sel├žuklu h├╝cumlar─▒na maruz kald─▒─č─▒ tarihlerde de Balkanlardan Anadolu’ya H─▒ristiyan T├╝rkleri┼ő geli┼či devam ├ętmi┼čtir. T├╝rkistan’dan Karade┼őiz’in kuzeyine g├Â├žen Pe├ženekler Tuna’n─▒┼ő kuzey sahillerine geldi (Kurat, 1937, s. 537 - 538; Turan, 1969, s. 242 - 244). Balkanlardaki T├╝rk kavimleri aras─▒nda sorunlar ba┼člay─▒nca Pe├ženekleri┼ő bir k─▒sm─▒ Bizans topraklar─▒na g├Â├ž ├ętti (1048 - 1049). Tuna boylar─▒ndaki u├žlara y├ęrle┼čtirilen Pe├ženekler zamanla H─▒ristiyan oldular. Bu Pe├ženeklerden onbe┼č bi┼ő ki┼čilik bir kuvvet, Bizans taraf─▒ndan Sel├žukluya kar┼č─▒ kullan─▒lmak ├╝zere Anadolu’ya sevk├ędildi. Fakat bunlar ├ťsk├╝dar ├╝zerinden geri d├Ânerek Balkanlardaki ─▒rkda┼člar─▒ ile birlik olup Bizans’a sald─▒rd─▒lar. H├╝seyin H├╝sameddin “Amasya Tarihi” adl─▒ eserinde bu konuya ┼č├Âyle temas etmektedir: “Rumlar ve Ermeniler Anadolu’da ik├ómet eden Pe├ženek ve Kumanlar─▒ siy├ósi n├╝fuzlar─▒ sayesinde H─▒ristiyan yapm─▒┼člard─▒r. Sonradan H─▒ristiyan olan bu Pe├ženek ve Kumanlardan Ortadoks olanlar Rumlu─ča, Gregoryen olanlarda Ermenili─če temsil ├ędilmi┼č olduklar─▒ m├╝nasebetle, M├╝sl├╝man T├╝rkleri┼ő Anadolu’ya geli┼člerinde bunlardan baz─▒lar─▒ M├╝sl├╝man olarak T├╝rklere di─čerleri de Ermeni ve Rumlara kar─▒┼čm─▒┼čt─▒r” (H├╝sameddin, 1929 - 1932, s. 160).

Yararlan─▒lan Kaynaklar:
http://www.e-tarih.org/sayfa.php?sfid=8
Abdullah Kaya, "Ba┼člang─▒c─▒ndan 1071’e Kadar T├╝rklerin Anadolu’ya Ak─▒nlar─▒ Hakk─▒nda bir De─čerlendirme", Ekev Akademi Dergisi Y─▒l: 18 Say─▒: 59, Sayfa: 211.

Hi├ž yorum yok:

Yorum G├Ânder