KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

1 Ocak 2016 Cuma

Cengiz Han'ıŋ Doğru Yazılışı: Çiŋgis Kağan


Moğollar [aslında onlarıŋ yazdığı şekilde Monggol = Moŋğol , yani buradaki nazal (geŋizcil) ŋ'dir] Cengiz ismini nazal ŋ ile yazarlar ve z değil s ile biter. Yani:
Çiŋgis Kağan (Çinggis Kağan)
Tıpkı Taŋrı kelimesindeki n'niŋ nazal ŋ olması dolayısıyla Tengri yazmamız gibi.

Çiŋgis ismi Türkçe'deki Teŋiz yani Deŋiz sözcüğünden gelmektedir. Türkçe'deki t' ler Moŋğolca'da ç' ye dönüşmüştür (Türkçe'de yazı aŋlamına gelen Bitig, Moŋğolca'da Biçig olmuştur). Cengiz'iŋ aile adı olan Börçegin, Türkçe Börü Tegin'iŋ (Kurt Bey) Moğolca söylenişinden ibarettir. Aşağıda Moŋğolca yazılışını harf harf gösteriyorum. Buŋa uygun olarak Göktürkçe yazılışını da vériyorum. Moŋğol abacası hakkında daha fazla bilgi almak isterseŋiz: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/02/mogol-abacas.html

Arab, Latin hattı kesik uçlu kalemle yazılırken, Moŋğol, Japon, Kore, Çin hattı fırçayla yazılır. Aşağıda Çiŋgis Kağan'ıŋ fırçayla yazılmış Moŋğol hatt sanatında yazılışlarını göreceksiŋiz:

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder