23 Aral─▒k 2016 Cuma

Web Tabanl─▒ K├Âkt├╝r├╝k├že Klavye

G├Âkt├╝rk├že Sanal Klavye


Orhun
Yenisey

Taray─▒c─▒n─▒z canvas ├Âzelli─čini desteklemiyor.






Yapt─▒─č─▒m─▒z klavyeni┼ő i├žine G├Âkt├╝rk├že harfleri destekleyen bir font g├Âmd├╝─č├╝m├╝z i├žin klavyede G├Âkt├╝rk harflerini g├Âr├╝rs├╝┼ő├╝z; ama kopyalay─▒p bir y├ęre (facebook, twitter vs...) yap─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒┼ő─▒zda, di─čer yaz─▒l─▒mlar G├Âkt├╝rk├žeyi destekleyen bir font kullanm─▒yorsa, yap─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒┼ő─▒z y├ęrde kutucuklar g├Ârebilirsi┼őiz. Onlarda da g├Ârebilme┼őiz i├žin di─čer yaz─▒l─▒mlar─▒┼ő fontunu G├Âkt├╝rk harflerini destekleyen bir fontla de─či┼čtirme┼őiz gerekir.

Yine de fontu┼őuzu de─či┼čtiremiyorsa┼ő─▒z, bu sorunu yaz─▒y─▒ resme d├Ân├╝┼čt├╝rerek kayd├ętme┼őizi sa─člamakla a┼čt─▒k. Kayd├ęderken, e─čer yaz─▒y─▒ ba┼čka bir resmi┼ő ├╝st├╝ne yap─▒┼čt─▒may─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsa┼ő─▒z arkaplan saydam (┼čeffaf) se├žene─čini se├ži┼ő, resim png dosya olarak kayd├ędilecektir. Resmi sosyal ortamlarda payla┼čmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsa┼ő─▒z, arkaplan─▒ beyaz olarak kayd├ędi┼ő, jpg olarak kayd├ędilecektir. Kayd├ęderken istedi─či┼őiz font rengini se├žebilirsi┼őiz.

21 Aral─▒k 2016 ├çar┼čamba

Android Tabanl─▒ K├Âkt├╝r├╝k├že ↔ T├╝rk├že S├Âzl├╝k 2.0

Android Tabanl─▒ K├Âkt├╝r├╝k├že ↔ T├╝rk├že S├Âzl├╝k 2.0
So┼ő G├╝ncelleme: 21/8/2019
Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r. Kaynak g├Âstermek ┼čart─▒yla kullanabilirsi┼őiz.

Uygurlar 745'de G├Âkt├╝rkleri y─▒kt─▒ktan so┼őra 840'lara kadar G├Âkt├╝rk abecesini kullanma─ča devam ├ętmi┼člerdir. H├╝seyin Nam─▒k Orkun, 1939-1942 aras─▒nda yazd─▒─č─▒ "Eski T├╝rk Yaz─▒tlar─▒" adl─▒ kitab─▒nda 840'lara kadar yaz─▒lm─▒┼č G├Âkt├╝rk harfli ├žo─ču yaz─▒t─▒ incelemi┼čtir ve kitab─▒n─▒┼ő so┼őunda, bu yaz─▒tlardaki kelime hazinesini s├Âzl├╝k olarak v├ęrmi┼čtir. Bu s├Âzl├╝k yaz─▒l─▒m─▒n─▒┼ő ilk s├╝r├╝m├╝ kitaptaki s├Âzl├╝k kaynak al─▒narak 1235 kelime ├╝zerinden geli┼čtirilmi┼čti.
1942'den so┼őra da ye┼ői yaz─▒tlar bulunmu┼č, bug├╝ne kadar ke┼čf├ędilen G├Âkt├╝rk harfli yaz─▒t say─▒s─▒ 568'i a┼čm─▒┼čt─▒r (Osman Fikri Sertkaya, "G├Âkt├╝rk (Runik) Harfli Yaz─▒tlar─▒n Envanter, Alfabe ve Bibliyografya Problemleri ├ťzerine", Dil Arast─▒rmalar─▒ Dergisi, Say─▒: 2 Bahar 2008, 7-34 ss.). Ye┼ői bulunan yaz─▒tlar─▒┼ő s├Âz varl─▒─č─▒n─▒ da yaz─▒l─▒m─▒n─▒┼ő ikinci s├╝r├╝m├╝ne eklemek ├╝zere, alt─▒ ye┼ői kaynaktan daha faydalan─▒lm─▒┼čt─▒r, bu kaynaklardan "Eski T├╝rk Yaz─▒tlar─▒" eserinde olmayan 573 kelime daha tesbit ├ędilmi┼čtir.
So┼őu├ž olarak, ikinci s├╝r├╝m├╝ndeki s├Âz varl─▒─č─▒ 1808 kelime olup a┼ča─č─▒daki kaynaklardan d├ęrlenmi┼čtir:

1- H├╝seyin Nam─▒k Orkun, "Eski T├╝rk Yaz─▒tlar─▒", T├╝rk Tarih Kurumu Bas─▒mevi, Ankara, 1942.
2- Mehmet ├ľlmez, "Orhon-Uygur Hanl─▒─č─▒ D├Ânemi Mo─čolistan'daki Eski T├╝rk Yaz─▒tlar─▒", BilgeSu Yay─▒nc─▒l─▒k, 3. bask─▒, Ankara, 2015.
3- Hatice ┼×irin User, "K├Âkt├╝rk ve ├ľt├╝ken Uygur Ka─čanl─▒─č─▒ Yaz─▒tlar─▒ S├Âz Varl─▒─č─▒ ─░ncelemesi", K├Âmen Yay─▒nlar─▒, 2. bask─▒, Konya, Ekim 2010.
4- Fikret Y─▒ld─▒r─▒m, Erhan Ayd─▒n, Risbek Alimov, "Yenisey-K─▒rg─▒zistan Yaz─▒tlar─▒ ve Irk Bitig", BilgeSu Yay─▒nc─▒l─▒k, Ankara, 2013.
5- Talat Tekin, "Irk Bitig, Eski Uygurca Fal Kitab─▒", ├ľnc├╝ Kitap, Ankara, 2004.
6- Erhan Ayd─▒n, "Uygur Ka─čanl─▒─č─▒ Yaz─▒tlar─▒", K├Âmen Yay─▒nlar─▒, Konya, Ekim 2011.
7- Rysbek Alimov, "Tanr─▒ Da─č─▒ Yaz─▒tlar─▒, Eski T├╝rk Runik Yaz─▒tlar─▒ ├╝zerine bir ─░nceleme", K├Âmen Yay─▒nlar─▒, Konya, Ocak 2014.

[1]'den 1235 kelime, [1]'de olmayan 573 kelime de [2-6]'dan al─▒nm─▒┼čt─▒r. [2-6] kaynakl─▒ kelimeler yaz─▒l─▒mda * ile g├Âsterilmi┼čtir.



Nas─▒l kuracaks─▒┼ő─▒z: Telefonu┼őuzdan blo─ča ba─član─▒┼ő, ─░ND─░R'i t─▒klay─▒┼ő, telefonu┼őuza (download klas├Âr├╝ne) kurulum dosyas─▒ (apk) inecek. O┼őu ├žal─▒┼čt─▒r─▒┼ő, ayarlardan bir kereli─čine bilinmeyen kayna─ča izin verme┼őiz istenecek (ayarlar - g├╝venlik - bilinmeyen kaynaklar kutucu─čunu t─▒klay─▒┼ő), ondan so┼őra s├Âzl├╝k kurulmu┼č olacak. Google Play Store haricindeki kaynaklar bilinmeyen kaynak kabul ├ędilir ve normalde bilinmeyen kaynaklardan program kurmay─▒┼ő. Ama ba┼őa g├╝veniyorsa┼ő─▒z ve bu s├Âzl├╝─č├╝ kurmak istiyorsa┼ő─▒z bir kereli─čine bilinmeyen kayna─ča izin veri┼ő :-)

18 Ekim 2016 Sal─▒

K├Âkt├╝r├╝k├že ve Mo┼ő─čolca

Her iki yaz─▒ d├╝zenini de sevdi─čim i├žin bir g├Âr├╝n├╝m kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒ yapmak istedim. Bilindi─či ├╝zere Mo┼ő─čol yaz─▒s─▒ eski Uy─čur yaz─▒s─▒ndan t├╝retilmi┼čtir ve eski Uy─čur harflerini┼ő hepsini kapsar. Ayr─▒ca eski Uy─čur abacas─▒nda olmayan sesler i├žin de harfler bar─▒nd─▒r─▒r (bug├╝n Uy─čurlar Arab abacas─▒n─▒ kullan─▒yorlar).
A┼ča─č─▒da ├Ârnek el yaz─▒lar─▒m─▒ g├Âreceksi┼őiz. Soldaki Mo┼ő─čolca, sa─čdaki G├Âkt├╝rk├žedir.

T├╝r├╝k, Oguz begleri, budun e┼čidi┼ő! ├ťze Te┼őri basmasar, asra yir telinmeser, T├╝r├╝k budun, ili┼őin, t├Âr├╝┼őin kem artat─▒, uda├ž─▒ erti? T├╝r├╝k budun ertin, ├Âk├╝n!
T├╝rk, O─čuz beyleri, milleti i┼čidi┼ő! ├ťstte g├Âk basmasa, altta y├ęr delinmese, T├╝rk milleti, ├╝lke┼ői, t├Âre┼ői kim bozabilir, y─▒kabilir? T├╝rk milleti titre, kendi┼őe gel!

Te┼őri yarl─▒kaduk ├╝├ž├╝n illigig elsiretmi┼č, kaganl─▒g─▒g kagans─▒ratm─▒┼č, yag─▒g baz k─▒lm─▒┼č, tizligig s├Âk├╝rmi┼č, ba┼čl─▒g─▒g y├╝k├╝nd├╝rmi┼č.
Ta┼őr─▒ buyurdu─ču i├žin ├╝lkelileri ├╝lkesiz komu┼č, kaganl─▒lar─▒ kagans─▒z komu┼č, d├╝┼čmanlar─▒ itaatk├ór k─▒lm─▒┼č, dizlilere diz ├ž├Âkt├╝rm├╝┼č, ba┼čl─▒lara ba┼č e─čdirmi┼č.

Aka┼ő─▒m─▒z, e├ž├╝miz kazganm─▒┼č budun at─▒ k├╝si yok bolmazun tiyin T├╝r├╝k budun ├╝├ž├╝n t├╝n ud─▒mad─▒m, k├╝nt├╝z olurmad─▒m.
Babam─▒z─▒┼ő, amcam─▒z─▒┼ő kazand─▒─č─▒ milleti┼ő ad─▒ yok olmas─▒n diye T├╝rk milleti i├žin g├ęce uyumad─▒m, g├╝nd├╝z oturmad─▒m.


├ľd Te┼őri yasar, ki┼či ogl─▒ kop ├Âl├╝gli t├Âr├╝mi┼č. 
Zaman─▒ Ta┼őr─▒ takdir ├ęder, ki┼či o─člu hep ├Âlmek i├žin t├╝remi┼č.

18 Eyl├╝l 2016 Pazar

"Ta┼őr─▒ d├ęmek g├╝naht─▒r" D├ęyenlere

─░sl├óm─▒ kabul ├ędene dek T├╝rkler inand─▒klar─▒ yarat─▒c─▒ya "Te┼őri" d├ęmi┼čler ve bu ismi ├Âzel isim olarak kullanm─▒┼čt─▒r. ─░sl├óm─▒ kabul ├ęttikten so┼őra "ta┼őr─▒" kelimesini cins isim olarak kullanmaya devam ├ętmi┼člerdir (ta┼őr─▒ mis├ófiri vs...).
Arab├ža'da "il├óh" = T├╝rk├že'de "ta┼őr─▒" demektir. "rabb" ise ─░branice'den ("rabi ÎĘÎĹ") Arab├ža'ya girmi┼č "efendi", "y├╝ce" a┼őlam─▒na gelen bir kelimedir. "Y├ó rabb├«, y├ó il├óh├«" diye dua ├ęderken asl─▒nda "Ey Efendim, Ey Ta┼őr─▒m" diyoruz ve bunu g├╝nah kabul ├ętmezken T├╝rk├že ifade ├ętmeyi g├╝nah g├Ârmek sa├žmal─▒─č─▒┼ő daniskas─▒d─▒r!
─░branice'den Arab├ža'ya girmi┼č "rabb", Arab├ža "il├óh" ve "mevla", T├╝rk├že "ta┼őr─▒" farkl─▒ ├╝├ž dilde cins isimlerdir, Allah ise ├Âzel isimdir. ├ľrnek c├╝mleyle: "Allah tek ta┼őr─▒d─▒r, tek il├óhd─▒r; ondan ba┼čka ta┼őr─▒ yoktur".
─░sl├óm'da "ta┼őr─▒" kelimesi zaten Allah'─▒ i┼čaret ├ęder ve Allah kasd ├ędilir (T─▒pk─▒ "il├óh", "rabb" ile Allah'─▒ kasd ├ętmek gibi).
"E o zaman do─črudan Ey Allah'─▒m d├ęse┼őize niye "ta┼őr─▒" y─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒yorsu┼őuz?" d├ęyen ki┼čiye de "O zaman sen de "Y├ó rabb├«, y├ó il├óh├«, mevlam, h├╝da" d├ęme, sadece "Ey Allah'─▒m" d├ę!" d├ęriz!
Fars├ža k├Âkenli "H├╝da" kelimesi Kur'an'da ge├žmez ama Allah'─▒ i┼č├óret ├ętmek i├žin kullan─▒yoruz. "Mevla", "Rabb" ve "─░lah", Allah'─▒┼ő 99 isminden de─čildir ama o┼őlar─▒ da du├ó ├ęderken kullan─▒yoruz. Biz Allah'a isim takma derdinde de─čiliz. H├ó┼č├ó b├Âyle bir derdimiz de olamaz zaten. Bizim derdimiz, baz─▒lar─▒n─▒┼ő T├╝rk├že'ye uygulad─▒─č─▒ ├žifte standardlad─▒r. Arab├žas─▒n─▒ (ya i─░├óh├«, ya Rabb├«, Mevlam neylerse g├╝zel eyler), Fars├žas─▒n─▒ (B├╝t├╝n var─▒m─▒ als─▒n da H├╝d├ó) kullanarak Allah'─▒ i┼č├óret ├ętmeyi g├╝nah olarak g├Ârmezken, T├╝rk├žesini kullanmay─▒ g├╝nah g├Ârmeleri bizi rahats─▒z ├ętmektedir. "Mevla" da, "H├╝d├ó" da "─░l├óh" da bir sak─▒nca g├Ârmezken ni├žin T├╝rk├že da─čarc─▒─č─▒m─▒zdaki bir kelimeyi (Ta┼őr─▒) kayb ├ędelim?
A┼ča─č─▒da T├╝rkleri┼ő ─░sl├óm─▒ kabul├╝nden so┼őra kulland─▒klar─▒ baz─▒ ├Ârnekleri g├Âreceksi┼őiz:
---
Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig'de "Te┼őri 'azze ve celle ├Âgdisin ayur" d├ęmi┼čtir.
---
─░lhanl─▒ h├╝k├╝mdar─▒ ─×azan Mahmud d├Ânemine aid bir paran─▒┼ő bir y├╝z├╝nde L├ó il├óhe illallah Muhammeden Resulullah salli aleyhe. yaz─▒yor. ├ľteki y├╝z├╝nde Te┼őriyin K├╝ch├╝nd├╝r. ─×azan Mahmud. ─×asanu Deledkeg├╝l├╝gsen. yaz─▒yor.
---
Pir-i T├╝rkistan Hoca Ahmed Yesev├«'ni┼ő dilinden:
Te┼őri Te├ól├ó s├Âzin, Res├╗lullah s├╝nnetin, inanma─čan ├╝mmetin, ├╝mmet demes Muhammed.
(Ahmed Yesevi, Divan-─▒ Hikmet, Yay─▒na Haz─▒rlayan: Dr. Hayati Bice; T.Diyanet Vakf─▒ yay─▒nlar─▒. 4. Bask─▒; 2005-Ankara)
---
O─čuzlar─▒┼ő destan├« hayat─▒n─▒ a┼őlatan ├Ânemli bir eser Dede Korkut Kitab─▒’d─▒r. Bu eserde ─░sl├óm ├Â┼őcesi ve so┼őras─▒ T├╝rk k├╝lt├╝r hayat─▒n─▒┼ő ya┼ős─▒malar─▒ birlikte g├Âr├╝lmektedir:
A─č─▒z a├žub ├Âger olsam, ├ťst├╝m├╝zde Te┼őri g├Ârkli. (Ergin, s. 75)
Y├╝celerden y├╝cesi┼ő, Kimse bilmez nicesi┼ő, G├Ârkl├╝ Te┼őri, ├çok cahiller seni g├Âkde arar, y├ęrde ister, Sen hod m├╝’minleri┼ő k├Â┼őlindesi┼ő. (Ergin, s. 184)
(ERG─░N, Muharrem, Dede Korkut Kitab─▒ I, TDK yay. Ank 1981)
---
14. y├╝zy─▒lda Anadolu’da yaz─▒lm─▒┼č olan ├é┼č─▒k Pa┼ča’n─▒┼ő ├╝nl├╝ ─×ar├«bn├óme adl─▒ eserinden:
Yani kim g├Âk Te┼őrisin vurma─č-i├ž├╝n, Yanr─▒ benven diy├╝ben durma─č─▒├ž├╝n.
(Yani, g├Âkleri┼ő de sahibi olan Allah’─▒, Ta┼őr─▒ benim diyerek ├Âld├╝rmek istiyordu.)
(YAVUZ, Kemal, ├é┼č─▒k Pa┼ča, Garib-n├óme, TDK yay., Ank 2000, s.825)
---
Kanuni ve Yavuz d├Ânemlerinde ya┼čam─▒┼č olan Edirneli Nazmi'ni┼ő dilinden:
Kutlulu─čla geldi─čince her uruc, Her M├╝selman ┼čen olup dutar uruc. Ol ki ger├žekten M├╝selman olmaya, Te┼őri saklasun o her g├╝n yer uruc.
(Kutlu Oru├ž geldi─činde, her M├╝sl├╝man sevinir, oru├ž tutar. Ger├žekten M├╝sl├╝man de─čilse de, Tanr─▒ korusun, o her g├╝n orucunu yer.)
(Edirneli Nazmi, T├╝rk-i Basit isimli eserinden)
---
Rylands, Kur’an terc├╝mesinde de Tengri kelimesini┼ő ‘’il├óh’’ a┼őlam─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒, bu kullan─▒l─▒┼č─▒┼ő daha so┼őraki metinlerde de yayg─▒nla┼čarak devam ├ętti─čini g├Âr├╝r├╝z:
Ol Tengr─▒ k├Âk i├žinde idi er├╝r, hem yer i├žinde idi er├╝r.
(G├Âkteki il├óh da yerdeki il├óh da O’dur) (Zuhruf 43/84) (Ata 2004: 126)
Y├ęr k├Âk idisi tuta and ol r├╗z├« r├óstan─▒┼ő mengizlik kim s├Âzley├╝r sizler.
(G├Â─č├╝n ve yerin rabbine andolsun ki bu vaad, sizin konu┼čman─▒z gibi kesin ve ger├žektir) (Zariyat 51/23) (Ata 2004:144)

9 Eyl├╝l 2016 Cuma

Mo┼ő─čol G├Âz├╝yle K├Âkt├╝r├╝k├že: đąËęĐů đóĎ»ĐÇĎ»đ│đŞđ╣đŻ đĹđŞĐçđŞđ│

K├Âkt├╝r├╝k├že - Mo┼ő─čolca Aras─▒ndaki ─░li┼čkiyi Kuran ─░lk Eser: đąËęĐů đóĎ»ĐÇĎ»đ│đŞđ╣đŻ đĹđŞĐçđŞđ│ (K├ÂkT├╝r├╝k Bicig = G├Âkt├╝rk Yaz─▒s─▒)

A┼ča─č─▒daki eser Mo┼ő─čol dilinde yaz─▒lm─▒┼č olup Orhun abidelerini a┼őlatan bir eserdir. Benim i├žin ayr─▒ca ├Ânemi G├Âkt├╝rk harfleriyle geleneksel Mo┼ő─čol harfleri aras─▒nda da ili┼čki kurmas─▒d─▒r. Hem G├Âkt├╝rk hem de Mo┼ő─čol yaz─▒s─▒na ilgi duyanlar i├žin e┼čsiz bir eserdir ve kesinlikle tavsiye ├ędiyorum.

Kitab─▒┼ő web sayfas─▒: http://huhturug.comuv.com/tur/index.html

Yazar Hakk─▒nda: Yazar ├ľ├Âlet Dariin Baatar Mo─čolistan’da1937 y─▒l─▒nda do─čmu┼čtur. 1957 y─▒l─▒nda ba┼čkent Ulaanbaatar’daki Devlet Pedagojik Enstit├╝’n├╝┼ő Mo┼ő─čol Dili ve Edebiyat b├Âl├╝m├╝n├╝ bitirmi┼č; 36 y─▒l ├Â─čretmenlik yapt─▒ktan so┼őra emekliye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Orhun abidelerini okuyarak ├ževiri yapm─▒┼čt─▒r.
Bu eserde Avrupa’da “R├╝nik” diye tan─▒nan eski Orhun yaz─▒s─▒n─▒┼ő ├Âzelliklerini ara┼čt─▒rm─▒┼č ve bu yaz─▒y─▒ T├╝rkleri┼ő atalar─▒n─▒┼ő, ya┼čam ┼čartlar─▒na g├Âre kendilerini┼ő geli┼čtirdiklerini ifade ├ętmi┼čtir. Ayr─▒ca Orhun yaz─▒s─▒nda Mo┼ő─čolca kelimeleri┼ő isim h├óllerini┼ő bulundu─čuna dikkat ├žekerek, G├Âkt├╝rkleri┼ő, Mo┼ő─čollar─▒┼ő atalar─▒na katk─▒da bulundu─čunu belirlemi┼čtir.

6 Eyl├╝l 2016 Sal─▒

Bilgisayarda K├Âkt├╝r├╝k├že Yazmak

Bilgisayar fontlar─▒nda soldan sa─ča veya sa─čdan sola yazmak fonta aid de─čil, fonttaki harfe aid olan ├Âzelliktir. Mesela Times New Roman fontu kullan─▒rken Latin harfleri soldan sa─ča gider; ayn─▒ fontu┼ő Arab harfleri sa─čdan sola gider.

─░nternette bulaca─č─▒┼ő─▒z ├žo─ču G├Âkt├╝rk├že font Latin tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že fontlard─▒r. Yani Latin harflerini┼ő kar┼č─▒l─▒─č─▒na G├Âkt├╝rk harflerini┼ő ┼čekli kar┼č─▒l─▒k d├╝┼č├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r ki siz klavyeden kolayca G├Âkt├╝rk├že yazabilesi┼őiz. Siz klavyede k ye bast─▒─č─▒┼ő─▒zda klavye Latin k ni┼ő kodunu g├Ânderir, bilgisayar sizi┼ő Latin k ye bast─▒─č─▒┼ő─▒z─▒ zann ├ęder, font i├žinde Latin k ye kar┼č─▒l─▒k G├Âkt├╝rk harfi grafi─čini basar. Burada olay Latin harflerini┼ő kod aral─▒─č─▒nda ger├žekle┼čir.

Unikod Kurultay─▒ G├Âkt├╝rk (Old Turkic) harfleri i├žin ├Âzel bir kod aral─▒─č─▒ olmas─▒n─▒ 2008'de kabul etti:
http://unicode.org/charts/PDF/U10C00.pdf
Yani art─▒k G├Âkt├╝rk harflerini┼ő kendi kod aral─▒─č─▒ var: 10C00-10C48. Bu aral─▒ktaki harfler sa─čdan sola yaz─▒lacak ┼čekilde Unikod Kurultay─▒ taraf─▒ndan belirlenmi┼čtir. Android, IOS ve Windows i┼čletim sistemleri Unikod tabanl─▒ G├Âkt├╝rk harflerine art─▒k uyum sa─člamaktad─▒r.

K─▒saca, sizi┼ő Word gibi bir kelime i┼člemcide G├Âkt├╝rk├že yazabilmek i├žin iki se├žene─či┼őiz var:

1 - Ba┼čta anlatt─▒─č─▒m gibi Latin harflerini┼ő kodlar─▒na G├Âkt├╝rk├že harfler kar┼č─▒l─▒k d├╝┼č├╝r├╝lm├╝┼č fontlar─▒ (yani Latin tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že fontlar─▒) kullanmak ki bu ┼čekilde d├Ârt font yapm─▒┼čt─▒m:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/kokturukce-fontlarm.html
Bu ┼čekilde siz G├Âkt├╝rk├že yazabilmek i├žin normal klavye┼őizi kullanabilirsi┼őiz. Ama kelime i┼člemci, siz Latin harfi girdi─či┼őizi zann ├ędece─či i├žin metin soldan sa─ča ilerleyecek, bunu sizi┼ő eli┼őizle d├╝zeltme┼őiz gerekecek. Yani bu y├Â┼őtemi┼ő tek faydas─▒: mevcud klavye┼őizden bu t├╝r fontlarla G├Âkt├╝rk├že yazabilme┼őiz.

2 - Unikodda G├Âkt├╝rk├že'ye ayr─▒lm─▒┼č kod aral─▒─č─▒na G├Âkt├╝rk harflerini kar┼č─▒l─▒k d├╝┼č├╝ren bir font kullanmak ki ben bu fontlara Unikod Tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že font diyorum, bu durumda yaz─▒ sa─čdan sola ilerler ve herhangi bir d├╝zenleme yapma┼ő─▒za gerek kalmaz. Bu ┼čekilde yapt─▒─č─▒m d├Ârt fontu:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/kokturukce-fontlarm.html
adresinden indirebilirsi┼őiz. Windows 10 ile beraber gelen Segoe UI Historic, Google'u┼ő ├╝cretsiz da─č─▒tt─▒─č─▒ Noto Sans Old Turkic, internetten bulabilece─či┼őiz Quivira, Turik fontlar─▒ da Unikod tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že fontlard─▒r. Bu durumda harfleri┼ő kodlar─▒n─▒ mevcut klavyeden giremezsi┼őiz, bizleri┼ő haz─▒rlad─▒─č─▒ sanal klavye yaz─▒l─▒mlar─▒na ihtiya├ž duyars─▒┼ő─▒z. Bu klavye yaz─▒l─▒mlarla 10C00-10C48 aral─▒─č─▒nda kod girebilirsi┼őiz.

Android Tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že Klavye: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/06/android-tabanl-gokturkce-klavye-old.html
Web Tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že Klavye: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/12/web-gokturkce-klavye.html
Windows Tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že Klavye: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/01/windows-tabanl-gokturkce-klavye-old.html

G├Âkt├╝rk tamgalar─▒n─▒┼ő yaz─▒m kurallar─▒n─▒ bilmiyorsa┼ő─▒z ├ževiriciler i┼či┼őize daha ├žok yarayacakt─▒r:
Web Tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že ├çevirici ├ë┼Ő:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/01/web-tabanl-gokturkce-cevirici-e.html
Android Tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že ├çevirici ├ë┼Ő: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/11/android-tabanl-gokturk-yaz-cevirici-20.html

IOS kullan─▒c─▒lar─▒ Unikod tabanl─▒ G├Âkt├╝rk├že yazmak i├žin web tabanl─▒ uygulamalar─▒ kullanabilirler.

28 A─čustos 2016 Pazar

├ť├ž Farkl─▒ K├Âkt├╝r├╝k├že Hatt San'at─▒yla "A┼čk"

30 y─▒ld─▒r hatt san'at─▒yla ve resimle ilgileniyorum. Arab, Latin, ├çin, Kore, Mo─čol hattlar─▒na 30 y─▒ll─▒k s├╝re zarf─▒nda ├žok ├žal─▒┼čt─▒m ve her yaz─▒ sisteminden farkl─▒ ┼čeyler ├Â─črendim. Arab, Latin hatt san'atlar─▒nda kesik u├žlu kalem tercih ├ędilirken; ├çin, Kore, Mo─čol hatt san'atlar─▒nda f─▒r├ža tercih ├ędiliyor.

Baz─▒lar─▒ karma┼č─▒k ├žizgilerle s├╝slenmi┼č yaz─▒y─▒ hatt zann ├ędiyor. Halbuki ger├žek hatt sadeli─čiyle ├ętkileyici oland─▒r. Hatt san'at─▒nda s├╝s├╝ yaz─▒ ta┼č─▒mal─▒, yaz─▒n─▒n etraf─▒ndaki s├╝slemeler de─čil. Aksi takdirde yap─▒lan hatt san'at─▒ de─čil s├╝sleme sanat─▒ olur. Bir hatta, harfler aras─▒nda gizli bir be┼őzerlik ve ili┼čki olmal─▒. Bu be┼őzerlik paragraf─▒┼ő t├╝m├╝ne bak─▒ld─▒─č─▒nda o hatt─▒┼ő kimli─čini v├ęrecektir.

A┼ča─č─▒da kendim geli┼čtirdi─čim ├╝├ž ayr─▒ G├Âkt├╝rk├že hatt san'at─▒yla "a┼čk" s├Âzc├╝─č├╝n├╝┼ő yaz─▒m─▒n─▒ g├Âreceksi┼őiz. Hatt san'atlar─▒n─▒ a┼őlatt─▒─č─▒m ba─člant─▒lar:
1- Ko┼čan F─▒r├ža Hatt─▒http://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/08/gokturkce-el-yazm-2016.html
2- Çentikli Kesik Hattıhttp://kok-turk.blogspot.com.tr/2016/08/gokturkce-hatt-calsmam-2008.html
3- A─č─▒r F─▒r├ža Hatt─▒http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/07/gokturkce-hatt-calsmas.html

27 A─čustos 2016 Cumartesi

T├╝rkleri┼ő Anadolu'da ─░lk Ad─▒mlar─▒

T├╝rkler Anadolu'ya san─▒ld─▒─č─▒n─▒┼ő aksine ilk kez M.S. 1071'de de─čil, M.S. 395'de gelmi┼čtir. Anadolu’da ilk T├╝rk izlerine ├Âzellikle Do─ču Anadolu’da rastlamak m├╝mk├╝nd├╝r. G├╝n├╝m├╝ze ula┼čan Do─ču Anadolu'da bulunan e┼čyalar, mezar kal─▒nt─▒lar─▒nda Hunlar─▒┼ő kulland─▒─č─▒ tamgalar g├Âr├╝lmektedir ki bu tamgalar Orhun runik yaz─▒m─▒z─▒┼ő daha ├Â┼őceki formudur. Attila M.S. 440'ta bu abacay─▒ bug├╝nk├╝ Macaristan'a ta┼č─▒rken, Bas─▒k ve Kurs─▒k Ba┼čbu─člar M.S. 395'de abacay─▒ Anadolu'ya ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r. Attila'n─▒┼ő bug├╝nk├╝ Macaristan co─črafyas─▒na ta┼č─▒d─▒─č─▒ bu abaca 1850'lere kadar Macaristan'da kullan─▒lm─▒┼čt─▒r (Bak─▒┼ő─▒z: http://kok-turk.blogspot.com/2015/02/szekely-rovas-futhark-abacalarn.html). Macaristan'a ta┼č─▒nan bu abacan─▒┼ő tamgalar─▒ evrimle┼čirken, Orta Asya'da kullan─▒lmaya devam ├ęden ve 850'lere kadar kullan─▒lan G├Âkt├╝rk abacas─▒n─▒┼ő tamgalar─▒ndan k─▒smen farkl─▒la┼čsa da, G├Âkt├╝rk├že gibi sa─čdan sola yaz─▒lmaya devam ├ętmi┼čtir. Yani Attila'n─▒┼ő Avrupa'ya ta┼č─▒d─▒─č─▒ abacan─▒┼ő k├Âkeni, Bas─▒k ve Kurs─▒k Ba┼čbu─člar─▒┼ő Anadolu'ya ta┼č─▒d─▒─č─▒ abacan─▒┼ő k├Âkeni ve Orhun abacas─▒n─▒┼ő k├Âkeni ayn─▒ ve atalar─▒m─▒z olan ─░skitler'den gelmektedir.
A┼ča─č─▒da T├╝rkleri┼ő Anadolu seferlerini┼ő bir kronolojisini bulacaks─▒┼ő─▒z:

M. S. 395 - Anadolu’ya ilk olarak giren T├╝rkler Bat─▒ Hunlar─▒’d─▒r. Bunlar T├╝rkistan’dan g├Â├ž ├ędip bat─▒ya do─čru ilerleyerek, hareketli ve ├ževik askerleri sayesinde Karade┼őiz’i┼ő kuzeyindeki Alan, Ostrogot ve Vizigotlar─▒ kolayl─▒kla yenerek da─č─▒lmalar─▒n─▒ sa─člay─▒p, Avrupa Hun Devleti’ni kurdular. Avrupa Hunlar─▒, Tuna nehrini ge├žerek Bat─▒ Roma ve Bizans topraklar─▒n─▒ ele ge├žirmeye ba┼člad─▒lar (378). Avrupa Hunlar─▒, Roma ─░mparatoru I. Theodosios’un ├Âl├╝m├╝nden so┼őra seferlerini daha da h─▒zland─▒rarak Balkanlar ├╝zerinden Trakya’ya y├╝r├╝d├╝ler. Avrupa Hunlar─▒n─▒┼ő do─ču b├Âl├╝m├╝ ise Kafkas da─člar─▒n─▒ a┼čarak Anadolu’yu istil├óya ba┼člad─▒lar (395). Kafkaslar ├╝zerinden Anadolu’ya yap─▒lan seferleri Bat─▒ Hunlar─▒n─▒n do─ču kuvvet kumandanlar─▒ Kurs─▒k ve Bas─▒k ad─▒ndaki iki ba┼čbu─č y├Ânlendiriyordu (398). Romal─▒lar─▒ oldu─ču kadar S├ós├ón├« ─░mparatorlu─čunu da tela┼ča d├╝┼č├╝ren bu ak─▒nda Avrupa Hun s├╝varileri, Erzurum ├╝zerinden Karasu ve F─▒rat havzalar─▒n─▒ ge├žerek Melitene'ye (Malatya) ula┼čt─▒lar. Kilikkia'y─▒ da (├çukurova) istil├ó eden bu askeri birlikler, Edessa (Urfa) ve Antakya kalelerini ku┼čatt─▒larsa da almay─▒ ba┼čaramad─▒lar. Buradan Suriye'ye inerek sahildeki Sayda ve Tyros'u (Sur) ┼čehirlerine bask─▒n yaparak b├Âlge halk─▒na olduk├ža korkulu g├╝nler ya┼čatt─▒lar. Oradan da Kud├╝s'e y├Âneldiler. ├çok s├╝ratli cereyan ├ęden bu ak─▒nlar─▒┼ő neticesinde Suriye taraflar─▒nda fazla kalmayan Avrupa Hunlar─▒ so┼őbahara do─čru, kuzeye ├žark ederek Orta Anadolu'ya, Kappadokia-Galatia (Kayseri-Ankara ve havalisi)'ya ula┼čt─▒lar ve oradan Azerbaycan-Bak├╝ yolu ile kuzeye, merkezlerine d├Ând├╝ler. Bu ak─▒n, T├╝rkler'i┼ő Anadolu'da, tarih├« kay─▒tlarda sabit ilk g├Âr├╝n├╝┼čleridir. 398'de daha k├╝├ž├╝k ├žapta tekrarlanan bu ak─▒nlar kar┼č─▒s─▒nda Do─ču Roma'n─▒┼ő gen├ž imparatoru Arkadios hi├žbir ciddi tedbir alamam─▒┼čt─▒r. Ne var ki Hunlar─▒┼ő Anadolu’da y├ęrle┼čmeye d├Ân├╝k bir te┼čebb├╝sleri olmad─▒. Edassa (Urfa) Piskoposu Efraim, Avrupa Hunlar─▒’n─▒┼ő Anadolu seferlerini “Onlar Ye’c├╝c ve Me’c├╝c s├╝varileridir. Atlar─▒ ile f─▒rt─▒na gibi u├žarlar. Onlara hi├ž kimse kar┼č─▒ koyamaz” diye ├Âzetlemi┼čtir (Kafeso─člu, 1976, s. 700 -701; Ayn─▒ mlf. 1977, s. 53; Sevim, 2000,s. 33 - 34; Kafal─▒, 2002, s. 177; Y─▒ld─▒z, 2000, s. 71 - 75).

M. S. 516 - Avrupa Hunlar─▒’ndan so┼őra T├╝rkleri┼ő Anadolu’ya ikinci geli┼či Sabar/Sibirler taraf─▒ndan olmu┼čtu (Sevim, 2000, s. 34; A┼čan, 1989, s. 25 - 26). Ta┼őr─▒ Da─člar─▒’n─▒┼ő bat─▒ b├Âlgeleri ile ─░li, ─░dil, Don ve Kuban ─▒rmaklar─▒ aras─▒ndaki b├Âlgede Hunlara tabi olarak ya┼čayan Sabar T├╝rkleri, 508 y─▒l─▒nda s─▒n─▒rlar─▒n─▒ Do─ču Avrupa’ya kadar g├ę┼ői┼čleterek ba─č─▒ms─▒z devletlerini kurdular. S├ós├ón├«ler ile birlik olup Bizans’a sald─▒rarak (Ba┼čvat, 1941, s. 58 - 60; Sevim, 2000, s. 34) Kafkaslar─▒┼ő g├╝neyine kadar olan topraklar─▒ istil├ó ettiler. Daha sonra Azerbaycan yoluyla Anadolu’ya girerek Do─ču ve Orta Anadolu’yu istila edip ├žok say─▒da ganimet ele ge├žirdiler (516). Kayseri, Konya ve Ankara’ya kadar ilerleyen Sabarlar, tekrar ayn─▒ yollardan yurtlar─▒na ├žekildiler (Sevim, 2000, s. 14 - 15; Kafal─▒, 2002, s. 177).

M. S. 530 - T├╝rkler, yaln─▒z Kafkaslar ├╝zerinden de─čil Balkanlardan da Anadolu’ya gelmi┼člerdi. 530 y─▒l─▒nda Bizans taraf─▒ndan bozguna u─črat─▒lan Bulgar T├╝rklerini┼ő bir b├Âl├╝m├╝, Anadolu’ya ge├žirilerek Trabzon havalisi ile ├çoruh ve Yukar─▒ F─▒rat b├Âlgelerinde isk├ón ettirilmi┼člerdi. Bizans imparatoru II. Justinyen ve Heraklius, Farsl─▒lar ile sava┼čmalar─▒ i├žin Avar T├╝rklerinden bir k─▒sm─▒n─▒ Balkanlardan Anadolu’ya getirerek do─čuda ─░ran s─▒n─▒rlar─▒na yerle┼čtirmi┼člerdi.

M. S. 683 - Bizans ─░mparatorlu─ču’na kar┼č─▒ s├╝rekli ak─▒nlar yapan Hazar T├╝rkleri, (683-686) tarihleri aras─▒nda Kafkaslar─▒ a┼č─▒p Anadolu’ya girerek b├Âlgede ki Arap emirliklerini y─▒kt─▒lar (G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 38).

M. S. 755 - Bizans ─░mparatoru V. Konstantinos, Bulgar T├╝rkleri’ni┼ő bir k─▒sm─▒n─▒ Araplarla sava┼čmalar─▒ i├žin Balkanlardan Anadolu’ya getirip Tohma ve Ceyhan havzalar─▒nda isk├ón ettirmi┼čti (M. H. Y─▒nan├ž, 2009,s. 21; G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 36). Bulgar T├╝rklerini┼ő d─▒┼č─▒nda Avar, Pe├ženek, Uz, Kuman-K─▒p├žak T├╝rkleri de Bizans ordusunda ├Ânemli hizmetlerde bulunmu┼člard─▒. Bunlar Bizans taraf─▒ndan Fars, Arap ve Ermenilere kar┼č─▒ topraklar─▒n─▒ korumak ├╝zere Balkanlardan Anadolu’ya ge├žirilip de─či┼čik y├ęrlere isk├ón ettirilen H─▒ristiyan T├╝rkleridir. Bunlar O─čuz T├╝rklerinden evvel Anadolu’ya gelmi┼č buralar─▒n─▒ yurt edinmi┼člerdi (G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 36). Bu T├╝rklerden Kuman-K─▒p├žaklar─▒┼ő Anadolu’ya geli┼čleri iki yoldan olmu┼čtur. G├╝rcistan ├╝zerinden Do─ču Anadolu ve Do─ču Karade┼őiz’e y├ęrle┼čenler ile Bizans taraf─▒ndan s─▒n─▒rlar─▒ korumak ├╝zere Balkanlardan getirilenler. De─či┼čik nedenlerden dolay─▒ Anadolu’ya gelen T├╝rkleri┼ő ├žo─čunlu─ču Do─ču ve G├╝neydo─ču Anadolu’da isk├ón ettirilmi┼člerdi (G├╝zel ve Sefero─člu, 1986, s. 37).

Anadolu topraklar─▒n─▒┼ő Sel├žuklu h├╝cumlar─▒na maruz kald─▒─č─▒ tarihlerde de Balkanlardan Anadolu’ya H─▒ristiyan T├╝rkleri┼ő geli┼či devam ├ętmi┼čtir. T├╝rkistan’dan Karade┼őiz’in kuzeyine g├Â├žen Pe├ženekler Tuna’n─▒┼ő kuzey sahillerine geldi (Kurat, 1937, s. 537 - 538; Turan, 1969, s. 242 - 244). Balkanlardaki T├╝rk kavimleri aras─▒nda sorunlar ba┼člay─▒nca Pe├ženekleri┼ő bir k─▒sm─▒ Bizans topraklar─▒na g├Â├ž ├ętti (1048 - 1049). Tuna boylar─▒ndaki u├žlara y├ęrle┼čtirilen Pe├ženekler zamanla H─▒ristiyan oldular. Bu Pe├ženeklerden onbe┼č bi┼ő ki┼čilik bir kuvvet, Bizans taraf─▒ndan Sel├žukluya kar┼č─▒ kullan─▒lmak ├╝zere Anadolu’ya sevk├ędildi. Fakat bunlar ├ťsk├╝dar ├╝zerinden geri d├Ânerek Balkanlardaki ─▒rkda┼člar─▒ ile birlik olup Bizans’a sald─▒rd─▒lar. H├╝seyin H├╝sameddin “Amasya Tarihi” adl─▒ eserinde bu konuya ┼č├Âyle temas etmektedir: “Rumlar ve Ermeniler Anadolu’da ik├ómet eden Pe├ženek ve Kumanlar─▒ siy├ósi n├╝fuzlar─▒ sayesinde H─▒ristiyan yapm─▒┼člard─▒r. Sonradan H─▒ristiyan olan bu Pe├ženek ve Kumanlardan Ortadoks olanlar Rumlu─ča, Gregoryen olanlarda Ermenili─če temsil ├ędilmi┼č olduklar─▒ m├╝nasebetle, M├╝sl├╝man T├╝rkleri┼ő Anadolu’ya geli┼člerinde bunlardan baz─▒lar─▒ M├╝sl├╝man olarak T├╝rklere di─čerleri de Ermeni ve Rumlara kar─▒┼čm─▒┼čt─▒r” (H├╝sameddin, 1929 - 1932, s. 160).

Yararlan─▒lan Kaynaklar:
http://www.e-tarih.org/sayfa.php?sfid=8
Abdullah Kaya, "Ba┼člang─▒c─▒ndan 1071’e Kadar T├╝rklerin Anadolu’ya Ak─▒nlar─▒ Hakk─▒nda bir De─čerlendirme", Ekev Akademi Dergisi Y─▒l: 18 Say─▒: 59, Sayfa: 211.

25 A─čustos 2016 Per┼čembe

K├Âkt├╝r├╝k├že El Yaz─▒s─▒ ├çal─▒┼čmam : Ko┼čan F─▒r├ža Hatt─▒ - 2016

Orhun abacas─▒, yaz─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemdeki e┼ő geli┼čmi┼č abacalardan biriydi. O d├Ânemde kullan─▒lan abacalar─▒┼ő ├žo─ču ilkel ┼čekilde yaz─▒l─▒yordu. Mesela bug├╝n m├╝kemmel bir yaz─▒ma ula┼čm─▒┼č ve ├žok say─▒da hatt sanat─▒ t├╝r├╝ geli┼čtirilmi┼č Arab yaz─▒s─▒, o d├Ânemlerde ├žok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama hen├╝z o d├Ânemlerde daha kullan─▒lmaya ba┼članmad─▒─č─▒ndan be=te=tse=nun, cim=ha=h─▒, dal=tzal, ra=ze, sin=┼č─▒n, t─▒=tz─▒, ayn=─čayn, fe=gaf harflerinden e┼čit olanlar ayn─▒ ┼čekilde yaz─▒l─▒rd─▒. Daha so┼őralar─▒ noktalar kullan─▒larak bu harfler ayr─▒┼čt─▒r─▒ld─▒. Ama bu da yetmedi, hatas─▒z okunabilmesi i├žin esre, ├Âtre, ├╝st├╝n de bu harflerin ├╝st├╝nde ve alt─▒nda kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. K─▒sacas─▒ ge├žen 1400 y─▒l boyunca Arab abacas─▒ hep i┼člendi ve geli┼čtirildi.
G├Âkt├╝rk abacas─▒n─▒ ele┼čtirenler ise bu abacaya haks─▒zl─▒k yaparlar. Zira bu abaca 850 y─▒l─▒ndan so┼őra kullan─▒lmad─▒─č─▒ndan dolay─▒, so┼ő 1300 y─▒ld─▒r i┼členmemi┼č ve geli┼čtirilmemi┼č olmas─▒na ra─čmen, 1300 y─▒l ├Â┼őceki haliyle bile g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesini yazmak i├žin yeterlidir. Yani 1300 y─▒l ├Â┼őce bir ├žok abaca ilkel kurallarla yaz─▒l─▒rken G├Âkt├╝rk abacas─▒ di─čerlerine nazaran ├žok ├╝st├╝n bir teknolojiyle ve mant─▒kla tasarlanm─▒┼č ve kullan─▒l─▒yordu. ┼×imdi bu g├╝zel abecemiz i├žin 1300 y─▒ld─▒r yap─▒lmayan─▒, farkl─▒ hatt sanatlar─▒ geli┼čtirerek onu i┼člemeyi bir an ├Â┼őce ger├žeklemeliyiz.


G├Âkt├╝rk├žeyi g├╝nl├╝k hayatta kullan─▒rken d├╝z bir ┼čekilde (bir harf i├žinde kalemi kald─▒rarak) yaz─▒yorum. G├Âkt├╝rk├žeyi h─▒zl─▒ yazmak i├žin bir el yaz─▒s─▒ geli┼čtirmek uzun zamand─▒r akl─▒mdayd─▒. A┼ča─č─▒da geli┼čtirdi─čim el yaz─▒s─▒n─▒ g├Âreceksi┼őiz. Bir harf i├žerisinde kalem hi├ž kalkm─▒yor ve dikey ├žizgiler her zaman yukar─▒dan a┼ča─č─▒ yaz─▒lacak ┼čekilde ayarlad─▒m.


Bu hatt─▒ geli┼čtirirken ├çin hatt san'at─▒n─▒┼ő Tsao-Shu ( ŔŹë ŠŤŞ ) tarz─▒ndan esinlendim.
Tsao-Shu ( ŔŹë ŠŤŞ ) hatt─▒.

├çincede bir ideogram─▒ olu┼čturan ├žizgiler hep belli bir s─▒rada vurulur. ├çin hatt─▒ f─▒r├žayla yap─▒l─▒r. Bu geli┼čtirdi─čim hatta, hem h─▒zl─▒ca yaz─▒labildi─či hem de f─▒r├žayla daha g├╝zel yaz─▒labilece─či i├žin Ko┼čan F─▒r├ža Hatt─▒ ad─▒n─▒ v├ęrdim. A┼ča─č─▒da ├Ârnek yaz─▒lar g├Âreceksi┼őiz.

"a┼čk"

 

K├Âkt├╝r├╝k├že Hatt ├çal─▒┼čmam : ├çentikli Kesik Hatt─▒ - 2008

Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r. Kaynak g├Âstermek ┼čart─▒yla kullanabilirsi┼őiz.

30 y─▒ld─▒r hatt san'at─▒yla ve resimle ilgileniyorum. Arab, Latin, ├çin, Kore, Mo─čol hattlar─▒na 30 y─▒ll─▒k s├╝re zarf─▒nda ├žok ├žal─▒┼čt─▒m ve her yaz─▒ sisteminden farkl─▒ ┼čeyler ├Â─črendim. Arab, Latin hatt san'atlar─▒nda kesik u├žlu kalem tercih ├ędilirken; ├çin, Kore, Mo─čol hatt san'atlar─▒nda f─▒r├ža tercih ├ędiliyor.

Baz─▒lar─▒ karma┼č─▒k ├žizgilerle s├╝slenmi┼č yaz─▒y─▒ hatt zann ├ędiyor. Halbuki ger├žek hatt sadeli─čiyle ├ętkileyici oland─▒r. Hatt san'at─▒nda s├╝s├╝ yaz─▒ ta┼č─▒mal─▒, yaz─▒n─▒n etraf─▒ndaki s├╝slemeler de─čil. Aksi takdirde yap─▒lan hatt san'at─▒ de─čil s├╝sleme sanat─▒ olur. Bir hatta, harfler aras─▒nda gizli bir be┼őzerlik ve ili┼čki olmal─▒. Bu be┼őzerlik paragraf─▒┼ő t├╝m├╝ne bak─▒ld─▒─č─▒nda o hatt─▒┼ő kimli─čini v├ęrecektir.

Orhun abacas─▒, yaz─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemdeki e┼ő geli┼čmi┼č abacalardan biriydi. O d├Ânemde kullan─▒lan abacalar─▒┼ő ├žo─ču ilkel ┼čekilde yaz─▒l─▒yordu. Mesela bug├╝n m├╝kemmel bir yaz─▒ma ula┼čm─▒┼č ve ├žok say─▒da hatt sanat─▒ t├╝r├╝ geli┼čtirilmi┼č Arab yaz─▒s─▒, o d├Ânemlerde ├žok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama hen├╝z o d├Ânemlerde daha kullan─▒lmaya ba┼članmad─▒─č─▒ndan be=te=tse=nun, cim=ha=h─▒, dal=tzal, ra=ze, sin=┼č─▒n, t─▒=tz─▒, ayn=─čayn, fe=gaf harflerinden e┼čit olanlar ayn─▒ ┼čekilde yaz─▒l─▒rd─▒. Daha so┼őralar─▒ noktalar kullan─▒larak bu harfler ayr─▒┼čt─▒r─▒ld─▒. Ama bu da yetmedi, hatas─▒z okunabilmesi i├žin esre, ├Âtre, ├╝st├╝n de bu harflerin ├╝st├╝nde ve alt─▒nda kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. K─▒sacas─▒ ge├žen 1400 y─▒l boyunca Arab abacas─▒ hep i┼člendi ve geli┼čtirildi.
G├Âkt├╝rk abacas─▒n─▒ ele┼čtirenler ise bu abacaya haks─▒zl─▒k yaparlar. Zira bu abaca 850 y─▒l─▒ndan so┼őra kullan─▒lmad─▒─č─▒ndan dolay─▒, so┼ő 1300 y─▒ld─▒r i┼členmemi┼č ve geli┼čtirilmemi┼č olmas─▒na ra─čmen, 1300 y─▒l ├Â┼őceki haliyle bile g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesini yazmak i├žin yeterlidir. Yani 1300 y─▒l ├Â┼őce bir ├žok abaca ilkel kurallarla yaz─▒l─▒rken G├Âkt├╝rk abacas─▒ di─čerlerine nazaran ├žok ├╝st├╝n bir teknolojiyle ve mant─▒kla tasarlanm─▒┼č ve kullan─▒l─▒yordu. ┼×imdi bu g├╝zel abecemiz i├žin 1300 y─▒ld─▒r yap─▒lmayan─▒, farkl─▒ hatt sanatlar─▒ geli┼čtirerek onu i┼člemeyi bir an ├Â┼őce ger├žeklemeliyiz.

A┼ča─č─▒da 2008 y─▒l─▒nda geli┼čtirdi─čim hatt─▒ g├Âreceksi┼őiz. Geli┼čtirdi─čim bu hattaki tipik karakteristik dikey ├žizgilerin tepesinde sol-yukar─▒ ├žapraz bir ├ženti─či┼ő olmas─▒. Bunu dikey ├žizgiye sahib olmayan (e)b, (e)d, (e)g, (e)l, (e)r, (a)t, (a)y, ┼č, i├ž gibi bu ├ženti─či ta┼č─▒yabilecek harflere uygulad─▒m. Yaz─▒ ayr─▒ca kesik u├žlu kalemle yaz─▒ld─▒─č─▒ndan bu hatta ├çentikli Kesik Hatt─▒ ad─▒ v├ęrdim.



A┼ča─č─▒daki metnde "T├╝r├╝k, Oguz begleri, budun e┼čiding! ├ťze tengri basmasar, asra yir telinmeser, T├╝r├╝k budun, ilingin, t├Âr├╝ngin kem artat─▒, uda├ž─▒ erti? T├╝r├╝k budun ertin, ├Âk├╝n! Bilge Kagan" yaz─▒yor.

18 Temmuz 2016 Pazartesi

Dokuz Dilde Bilge Kagan'─▒┼ő Sab─▒

Bug├╝n 1995 y─▒l─▒nda farkl─▒ dillerde haz─▒rlad─▒─č─▒m, Bilge Ka─čan'─▒┼ő me┼čh├╗r s├Âz├╝n├╝ buldum. Tabi o zamanlar Google ├çeviri yoktu :-) Hatt├ó do─čru d├╝zg├╝n bilgisayar bile yoktu. Veya Japonca gibi dil ├Â─čreten kitablar yahud s├Âzl├╝kler. O zamanlar dil ├Â─črenmek b├╝y├╝k emek istiyordu. Bendeki dil merak─▒ dolay─▒s─▒yla b├Âyle ┼čeyler s─▒k s─▒k haz─▒rl─▒yordum. ─░ngilizcesini, Arab├žas─▒n─▒ ve Japoncas─▒n─▒ ben ├ževirdim. Di─čer dilleri bilen arkada┼člardan ric├ó ├ętmi┼čtim. ├çevirilerde hata olursa afvola! B├╝y├╝tmek i├žin resmi t─▒klayabilirsi┼őiz.

Bilgisayarda yaz─▒lm─▒┼č h├óli:

10 Temmuz 2016 Pazar

D├╝─č├╝m Kitablar─▒m

2008 y─▒l─▒ndan bu yana dekoratif d├╝─č├╝mler yap─▒yorum. Yapt─▒─č─▒m baz─▒ d├╝─č├╝mleri bu ba─člant─▒da g├Ârebilirsiniz. Elimde d├╝─č├╝mleme ile ilgili farkl─▒ dillerde ├žok say─▒da say─▒sal ve bas─▒l─▒ kitab var. Bas─▒l─▒ kitablar─▒m─▒┼ő baz─▒lar─▒n─▒ a┼ča─č─▒da g├Ârebilirsi┼őiz. Bu kitablar─▒┼ő ├žo─ču s─▒n─▒rl─▒ say─▒da bas─▒lm─▒┼č ve g├╝n├╝m├╝zde bulunmas─▒ zor kitablar (├ľzellikle Ron Edwards'─▒┼ő kitablar─▒ ve ├çince kitablar).


17 Haziran 2016 Cuma

G/─× → V, Y

Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r. Kaynak g├Âstermek ┼čart─▒yla kullanabilirsi┼őiz.

1 Kas─▒m 1928'de latin harflerini kabul ├ętmeden ├Â┼őce, bug├╝n v ve y ile seslendirdi─čimiz baz─▒ kelimeleri g/─č ile seslendirir ve yazard─▒k. ├ľrne─čin:
At─▒┼ő ├╝st├╝ne konan "eyer" de eskiden e─čer ┼čeklinde yaz─▒l─▒rd─▒. ┼×emsedd├«n S├óm├« Kam├╗s-i T├╝rk├«'de "┼čayed" a┼őlam─▒ndaki "e─čer" yazarken kef'in ke┼č├«desini┼ő ├╝st├╝ne ├žizgi ├žekmi┼č, at s─▒rt─▒ otura─č─▒ a┼őlam─▒ndaki "eyer" de ke┼č├«deni┼ő alt─▒na ├žizgi ├žekmi┼čtir.

Bug├╝n T├╝rkiye T├╝rk├žesinde h├ól├ó ─č ile seslendirmeyi korudu─čumuz baz─▒ kelimeler Azerbaycan T├╝rk├žesinde y ile seslendirmektedirler (├ľrn: g├Â─č├╝s -> g├Ây├╝s, e─člence -> eylence). Ben g├╝nl├╝k yaz─▒┼čmalar─▒mda daima kelimeleri┼ő as─▒llar─▒n─▒ kullanma─ča (bug├╝nk├╝ T├╝rk├žede "kullanmaya") ├žal─▒┼č─▒yorum.

12 Haziran 2016 Pazar

Android'de K├Âkt├╝r├╝k├že Deste─či i├žin Google'a ve Samsung'a Yazd─▒─č─▒m E-posta

Apple'─▒┼ő IOS 9.0 s├╝r├╝m├╝nden sonra IPhone ve IPad kullan─▒c─▒lar─▒ G├Âkt├╝rk harflerini g├Ârebilirken Android kullan─▒c─▒lar─▒ h├ól├ó g├Âremiyor (ve ben g├Ârebilmek i├žin bir├žok entrika ├╝retmek zorunda kal─▒yorum). Ben de Google'u┼ő ve Samsung'u┼ő font b├Âl├╝m├╝ne defalarca a┼ča─č─▒daki e-postay─▒ yazd─▒m:

Subject: Old Turkic support (10C00 - 10C48)

Dear Google, Dear Samsung,

Starting with Unicode 5.2, Old Turkic script is included in Unicode standard: http://unicode.org/charts/PDF/U10C00.pdf. Windows 10's Segoe UI Historic, Google's Noto Sans Old Turkic (https://www.google.com/get/noto/#sans-orkh) and many other fonts support Old Turkic. The Old Turkic font from Noto (NotoSansOldTurkic-Regular.ttf) has been available in AOSP since Marshmallow: https://android.googlesource.com/platform/external/noto-fonts/+/64b067c2f441336f3796d37603d9880a1bfadfd8. Even though Old Turkic has been in the AOSP distribution, but it has not been included in the default configuration actually shipping on devices. So Old Turkic characters cannot be shown unless vendors explicitly opt-in.

I was using my custom Unicode Old Turkic font in KitKat, but I can no longer change the system font with a custom font in both Marshmallow and Nougat.

Noto Sans Old Turkic is free by Google and Samsung can add it to system font.

While Iphone and IPad show Old Turkic characters after IOS 9 update, Samsung and other Android phones still have not being able to show.

So, please fix this problem by adding Old Turkic characters to Samsung system font or Samsung Sans font as soon as possible (in Firmware updates or Samsung Sans font in Samsung market)

Thank you,
Best Regards,

Tu─črul ├çavdar, Ph. D.
Asistant Professor
Department of Computer Engineering
Faculty of Engineering
Karade┼őiz Technical University
Trabzon 61080 T├╝rkiye

The following script was written with Old Turkic:

­É▒â­É░ć­É░Ź­É░║­É░×:­É░▓­É░ë­É░Ĺ­É░║
­É░Ĺ­É░ć­É░▓­É░Ž:­É░Ĺ­É░Ş­É▒â­É░ć­É░║
­É░ő­É░â­É░á­É░Ć­É░â:­É░Ż­É░ľ­É░║:­É░ó­É░ť­É░Ž­É░ż­É░á­É░Ć­É░â:­É░ő­É░ç­É░á­É░ó­É░ç
­É░ó­É░ť­É░Ž­É░ż­É░á­É░Ü:­É░»­É░┤­É░ç­É░í­É░Ç­É░ż­É░â
­É░┤­É░║­É░Ç:­É░ô­É░ş­É░ö:­É▒ů­É░Ü­É░Ą­É░Ü:­É░ç­É░Ą­É░â­É░ő­É░╝­É░ż­É▒ů­É░Ç­É░ż­É░â
­É▒â­É░║­É░ë­É░ö­É░ć­É░ú:­É▒ů­É░ç­É░╝­É░ť­É░â­É░ś­É░Ç

CV : http://ceng2.ktu.edu.tr/~ulduz : ­É░ç­É░ö­É░Ć­É░▓­É░ó­É▒ü
Personal Blog : http://tamga.org : ­É░Ü­É░â­É▒ü­É░â­É░ż­É░á:­É░ë­É░×­É░ć­É░Ź

3 Haziran 2016 Cuma

K├Âkt├╝r├╝k├žesini G├Âremeyen Var m─▒?

Ta┼őr─▒ g├╝├ž verdi─či i├žin babam kagan─▒┼ő ordusu kurt gibiymi┼č, d├╝┼čman─▒ koyun gibiymi┼č.


Ta┼őr─▒ buyurdu─ču i├žin ├╝lkelileri ├╝lkesiz komu┼č, kaganl─▒lar─▒ kagans─▒z komu┼č, d├╝┼čmanlar─▒ itaatk├ór k─▒lm─▒┼č, dizlilere diz ├ž├Âkt├╝rm├╝┼č, ba┼čl─▒lara ba┼č e─čdirmi┼č.


T├╝rk, O─čuz beyleri, milleti i┼čidi┼ő! ├ťstte g├Âk basmasa, altta y─Śr delinmese, T├╝rk milleti, ├╝lke┼ői, t├Âre┼ői kim bozabilir, y─▒kabilir? T├╝rk milleti vazge├ž, pi┼čman ol!


Babam─▒z─▒┼ő, amcam─▒z─▒┼ő kazand─▒─č─▒ milleti┼ő ad─▒ yok olmas─▒n diye T├╝rk milleti i├žin gece uyumad─▒m, g├╝nd├╝z oturmad─▒m.

28 Nisan 2016 Per┼čembe

K├Âkt├╝r├╝k├žede Birincil Uzun ├ť┼ől├╝ler

Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r. Kaynak g├Âstermek ┼čart─▒yla kullanabilirsi┼őiz.
A┼ča─č─▒daki tabloda G├Âkt├╝rk harfli metinlerde ge├žen uzun ├╝nl├╝l├╝ (├╝nl├╝n├╝┼ő ├╝zerinde ├žizgi var) s├Âzc├╝kleri┼ő listesini g├Âreceksi┼őiz. Sa─čdakiler k─▒sa ├╝┼ől├╝ be┼őze┼č sesli s├Âzc├╝klerdir.
Normalde a/e s├Âzc├╝k ba┼č─▒nda ve ortas─▒nda yaz─▒lmamas─▒na ra─čmen ilk hecedeki uzun ├╝┼ől├╝ler muhakkak yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin: a+(a)K, a+(a)T hem "a" hem de kal─▒n K, kal─▒n T yaz─▒lmas─▒ gibi.

http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/04/gokturk-harflerini-kullanm-klavuzu.html adresindeki Tablo 2'de 18 aded ─▒k+─▒, 44 aded ok/uk+o/u ile ba┼člayan s├Âzc├╝kler, [Talat Tekin, “T├╝rk Dillerinde Birincil Uzun ├ť┼ől├╝ler “,’ T├╝rk Dilleri Ara┼čt─▒rmalar Dizisi 13, Ankara, 1995] kitab─▒n─▒┼ő a┼ča─č─▒da v├ęrilen 90.-91. sah├«felerindeki listede yoktur. Buradan a┼őla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere ok/uk harfinden so┼őra kullan─▒lan o/u, ─▒k harfinden so┼őra kullan─▒lan ─▒, ├Âk/├╝k harfinden so┼őra kullan─▒lan ├Â/├╝ uzun ├╝┼ől├╝ler de─čildir. S├Âzc├╝k ba┼č─▒nda kullan─▒lan ─▒k, ok/uk, ├Âk/├╝k harfinden so┼őra ├╝┼ős├╝z harf hi├žbir zaman gelmemi┼č, muhakkak s─▒ras─▒yla ─▒, o/u, ├Â/├╝ kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─▒k, ok/uk, ├Âk/├╝k ├╝┼ő ├Â┼ő├╝ne ─▒, o/u, ├Â/├╝ konulursa (o/u+ok/uk, ─▒+─▒k, ├Â/├╝+├Âk/├╝k) uzun ├╝┼ől├╝ olur, pe┼čine konulursa (─▒k+─▒, ok/uk+o/u, ├Âk/├╝k+├Â/├╝) uzun ├╝┼ől├╝ olmaz. Pe┼čine koyma da sadece s├Âzc├╝k ba┼člar─▒nda olur. G├Âkt├╝rk├žede hece yap─▒s─▒ ├╝nl├╝+├╝ns├╝z   d├╝r, g├╝n├╝m├╝zdeki gibi ├╝ns├╝z+├╝nl├╝ de─čil.

Talat Tekin, “T├╝rk Dillerinde Birincil Uzun ├ť┼ől├╝ler “,’ T├╝rk Dilleri Ara┼čt─▒rmalar Dizisi 13, Ankara, 1995:

Talat Tekin, "Tarih Boyunca T├╝rk├ženin Yaz─▒m─▒", T├╝rk Dilleri Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dizisi: 19, Ankara, Simurg, 1997:

20 Nisan 2016 ├çar┼čamba

─░nsano─člu ve Zaman

(Wilhelm Radloff'u┼ő 1892'de eserlerinde kulland─▒─č─▒ bu G├Âkt├╝rk├že hatt─▒ g├╝n├╝m├╝z bilgisayar fontuna d├Ân├╝┼čt├╝ren Say─▒n Levent Alyap'a ve Prof. Dr. Cengiz Aly─▒lmaz'a te┼čekk├╝r ├ęderim.)