KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

31 Temmuz 2015 Cuma

GökTürkçe Hatt Çalışmam : Ağır Fırça Hattı - 1993

Her hakkı saklıdır. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.

30 yıldır hatt san'atıyla ve resimle ilgileniyorum. Arab, Latin, Çin, Kore, Moğol hattlarına 30 yıllık süre zarfında çok çalıştım ve her yazı sisteminden farklı şeyler öğrendim. Arab, Latin hatt san'atlarında kesik uçlu kalem tercih édilirken; Çin, Kore, Moğol hatt san'atlarında fırça tercih édiliyor.

Bazıları karmaşık çizgilerle süslenmiş yazıyı hatt zann édiyor. Halbuki gerçek hatt sadeliğiyle étkileyici olandır. Hatt san'atında süsü yazı taşımalı, yazının etrafındaki süslemeler değil. Aksi takdirde yapılan hatt san'atı değil süsleme sanatı olur. Bir hatta, harfler arasında gizli bir beŋzerlik ve ilişki olmalı. Bu beŋzerlik paragrafıŋ tümüne bakıldığında o hattıŋ kimliğini vérecektir.

1993 yılında okul çantama yapıştırmak için Bilge Kagan'ıŋ meşhûr sözünü ("Üstten gök çökmese, alttan yer delinmese, Türk Milleti, iliŋi, töreŋi kim bozabilir") kendim geliştirdiğim hatt san'atıyla yazdım. Bu hattı geliştirirken Çin hatt san'atınıŋ Kai-Shu ( 楷 書 ) tarzından esinlendim. Kai-Shu Çin hattını küçüklüğümden beri çalışıyordum.

Kai-Şu (楷書) hattı:

Göktürkçe normalde taşa kazındığı için hep çizgi yazı olarak düşünülmüştü ve o zamana dek kimseniŋ aklına GökTürkçe'yi güzel yazmak gelmemişti. Bu hatt, fırçayla yavaşça güzel yazılabildiği ve dolayısıyla ağır bir görünüm vérdiği için Ağır Fırça Hattı adını vérdim.


"Türk"

Bu hattları bilgisayar fontuna da dönüştürdüm: KökTürük 2007 ve KökTürük 2017. Aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiŋiz:
http://kok-turk.blogspot.com.tr/2014/12/kokturukce-fontlarm.html

10 yorum:

  1. abi göktürkçeyi türkçeden göktürkçe olacak şekilde hem okunuşu hem yazılışyla öğretici bir kaynak hazırlasan o kadar güzel olur ki.Göktürkçeyi öztürkçemizi öğrenmek için çok çabalıyorum ama maalesef bir kaynak bulamadım. inşallah ya sen ya birileri bunu bir gün yapar.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Hazırladım zaten:
      http://www.tamga.org/2015/04/gokturk-harflerini-kullanm-klavuzu.html

      Sil
  2. Selam Tugrul bey

    Sizin kullanim kilavuzunu kullanip isim yazdim ve mesela Eda ismi iki harf ile yazildi. Diger buldugum websitelerinde üc harf ile Eda yazildi mesela. Sizin sayfanizin daha bilincli bir sayfa oldugunu düsündügüm icin size aradaki farki soruyorum. Orhunca EDA yazinca sizi sayfada iki harf ile yaziliyor ve diger sayflarda üc harf ile. okunusta vokallerin etkisi mi var?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, Göktürkçede a/e kelime başında ve içinde yazılmaz, soŋunda yazılır. Çünkü sessiz harfler kendisinden öŋceki a/e yi zaten taşımaktadırlar. Dolayısıyla Eda ismi (e)d+a olmak üzere iki harfle (ince d + a) ile yazılır.

      Sil
  3. hocam dövme yaptırıcam "sevgi" isminin yazılışını gönderme şansınız varmı

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. http://www.tamga.org/2016/01/web-tabanl-gokturkce-cevirici-e.html adresinde sevgi yazınca göreceksiŋiz. "Sebgi" olarak çevirecektir. Çünkü "sev" fiiliniŋ aslı "seb" dir.

      Sil