KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

27 Temmuz 2015 Pazartesi

Göktürkçe Yazım Sistemini Günümüz Türkçesine Uyarlama Çalışmaları

Her hakkı saklıdır 2015. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.
Orhun abacası, yazıldığı dönemdeki eŋ gelişmiş abacalardan biriydi. O dönemde kullanılan abacalarıŋ çoğu ilkel şekilde yazılıyordu. Mesela bugün mükemmel bir yazıma ulaşmış ve çok sayıda hatt sanatı türü geliştirilmiş Arab yazısı, o dönemlerde çok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama henüz o dönemlerde daha kullanılmaya başlanmadığından be=te=tse=nun, cim=ha=khı, dal=tzal, ra=ze, sin=şın, tı=tzı, ayn=ğayn, fe=qaf harflerinden eşit olanlar aynı şekilde yazılırdı. Daha soŋraları noktalar kullanılarak bu harfler ayrıştırıldı. Ama bu da yetmedi, hatasız okunabilmesi için esre, ötre, üstün de bu harflerin üstünde ve altında kullanılmaya başlandı. Kısacası geçen 1400 yıl boyunca Arab abacası hep işlendi ve geliştirildi.

Göktürk abacasını eleştirenler ise bu abacaya haksızlık yaparlar. Zira bu abaca 840 yılından soŋra kullanılmadığından dolayı, soŋ 1300 yıldır işlenmemiş ve geliştirilmemiş olmasına rağmen, 1300 yıl öŋceki haliyle bile günümüz Türkçesini yazmak için şaşırtıcı derecede yeterlidir. Yani 1300 yıl öŋce bir çok abaca ilkel iken Göktürk abacası diğerlerine nazaran çok üstün bir teknolojiyle ve mantıkla tasarlanmış ve atalarımız tarafından kullanılıyordu.

Daha öŋce de bahséttiğim gibi, bu bloğu asıl kurma amacım, GökTürkçe'niŋ internette yaŋlış öğretilmesi/öğrenilmesi ve gittikçe yaygınlaşan bilgi kirliliğidir. Kimileri ise bilerek ya da bilmeyerek GökTürkçe'yi güncel hâle getireyim derken GökTürkçe'niŋ öz imlâ kurallarını yıkmaktadır. GökTürkçe'niŋ öz kurallarıyla bugünkü Türkçemiz ve içindeki yabancı kelimeler aşağıdaki béş kurala uyularak rahatlıkla yazılabilir. Dilimize girmiş olan yabancı kelimeleri yazabilmek için Göktürk abacasını bugüne uyarlamak yerine, yabancı kelimeleri Göktürk abacasıyla yazılabilecek şekilde dilimize uyarlamalıyız. Böylece Göktürk abacasını korumuş oluruz. Meselâ Japonlar, Çinliler böyle yapmaktadır.
  1. GökTürk alfabesi özde ünlü uyumunu koruyacak şekilde geliştirilmiştir. O devirde tüm kelimeler ünlü uyumuna uymaktaydı. Halbuki günümüz Türkçesinde ünlü uyumuna uymayan çok sayıda yabancı kelime vardır. Mesela "balet" kelimesi. Buradaki "l", önündeki "a"ya bakılıp "kalın l" ile mi, ardındaki "e"ye bakılıp "ince l" ile mi yazılacaktır? Elbette ki kalın l, çünkü GökTürkçe'de ünsüz harfler kendisinden öŋceki ünlüye göre seçilirler. Tüm yabancı kelimelerde bu kural uygulanabilir. Bazıları hece mantığıyla giderek ba-let şeklinde okunduğundan "l" niŋ ince yazılması gerektiğini söylüyor. Bu görüş doğru değildir. Göktürk yazısı hece mantığıyla yazılmıyor. Mesela "araba" kelimesi Göktürk harfleriyle "ar-ab-a" şeklinde yazılıyor ki bu hece mantığına uymuyor. Hece mantığını savunanlarıŋ dédiği doğru olsaydı "a-ra-ba" şeklinde yazılırdı, kelime başlarındaki sesliler yazılırdı, kelime soŋlarındaki sesliler yazılmazdı ve sessiz harfler kendilerinden soŋraki sesliyi taşırlardı (halbuki Göktürkçe'de kendilerinden öŋceki sesliyi taşıyorlar).
  2. Günümüz Türkçesinde olan f, v, h, j, c, ğ harfleri GökTürkçe'de yoktu. Yerlerine p, b, k, ç kullanılıyordu (hangi yerine kangı, hatun yerine katun, ev yerine eb gibi). Günümüz Türkçesinde f, v, h, j, c, ğ için kimileriniŋ yaptığı gibi harf uydurmağa gerek yoktur. Zira o zaman GökTürkçe'niŋ saflığını bozmuş oluruz. Yine bu harfleri yerine fp, vb, hk, j/cç, ğg kullanıldığında okuyucu kolaylıkla aŋlayacaktır. Zira biz kelimeleri harf harf okumayız, kelimeyi beynimizde ezberleriz. GökTürk harfleriyle "Karita" yazılırsa kolaylıkla harita olduğu aŋlaşılır (çünkü karita diye bir şey yoktur) veya "avlanmak", GökTürkçeniŋ mevcut harfleriyle "ablanmak" şeklinde yazılabilir.
  3. Bir öŋceki maddeye ek olarak, Göktürkçedeki ç harfini aynı zamanda c olarak kullanmağa alışığız ama j olarak kullanmağa alışık değiliz. Bundan dolayı j harfini birleşik harflerde kullanırken aşağıdaki ayrımı öneriyoruz:
  4. Özellikle Arabça kökenli kelimelerde iki ünlü ardarda gelmektedir. "Saat", "vaiz", "dair", "Suat". GökTürkçe'de kelime içinde a, e yazılmaz; diğer ünlüler duruma göre (bakıŋız: http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/04/gokturk-harflerini-kullanm-klavuzu.html, madde: 3-7) yazılmaz. Ama iki ünlü peşpeşe geldiğinde her iki ünlü de yazılmalıdır. Yoksa "saat" yerine "sat", "dair" yerine "dar", "Suat" yerine "sut" okunur.
  5. GökTürkçe'de ekler, ilk heceye veya bir öŋceki heceye bakılmaksızın hep aynı şekilde yazılmıştır. Bazı eklerde ünlüler her zaman düşmüş, bazı eklerde ünlüler yazılmıştır. Kelimeniŋ kökü ne olursa olsun yazım şekli korunmuştur. Göktürkçe'de o/u-ı-a veya ö/ü-i-e gibi ünlüleriŋ hepsini birden kapsayacak uzunlukta bir kök kelime yokken günümüz Türkçesinde vardır. http://kok-turk.blogspot.com.tr/2015/04/gokturk-harflerini-kullanm-klavuzu.html adresindeki 7. madde Göktürk yazıtlarında kök kelimelerde uyulan bir kuraldır. Ama günümüz Türkçesinde örneğin 4. hecenin ünlüsünü ilk heceye göre belirlersek kelime yanlış okunabilir. Bundan dolayı 7. madde uygulanırken ilk heceye değil, bir öŋceki heceye bakılırsa o heceniŋ ünlüsü daha kolay tahmin édilebilir. Çünkü kelime uzunsa ve kelime boyunca farklı ünlüler varsa, bir hecedeki ünlüyü öŋündeki hangi hecedeki ünlüye göre yazacağız, öŋdeki hangi heceler soŋraki heceleriŋ ünlülerini kontrol edecek? Bunuŋ için éŋ kolay yol, bir hecedeki ünlüleri yazarken kendisine éŋ yakın öŋdeki heceye bakmaktır. Mesela, "komandonuŋ" kelimesine bakıldığında ortadaki "a" tüm kelimedeki ünlü saflığını (o, u) bozmuştur. Bundan dolayı komndonŋ şeklinde yazılmalıdır. Kırmızı o'yu ilk hecedeki o dan dolayı yazmazsak, "kumandanıŋ" şeklinde de okunabilir. Başka örnek "otomasyon", otmsyon şeklinde yazılmalıdır. Soŋ hecedeki o, bir öŋceki hecede a olduğu için yazılmıştır.
Sadece bu béş kuralı dikkate alarak, GökTürkçe'niŋ mevcud 38 harfiyle ve o zamanki yazı sistemiyle günümüz Türkçesi %100 yazılabilir.

4 yorum:

  1. Alfabe - Abece değildir!
    Alfabe - Damgalık doğrusudur.

    Harf = Damga
    Alfabe = Damgalık

    Uydurmalardan kurtulun. Asıl uydurmaları kullananlar Türkçeye zarar veriyor.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. "Alfabe" sözcüğünüŋ Macarcası "ábécé". Biliyorsuŋuz ki ataları Hunlar olan Macarlarla çok ortak sözcüğümüz var. Abaca sözcüğünü buŋa dayanarak kullanıyorum. Bahs éttiğiŋiz "damgalık" sözcüğüne ise eski hiçbir eserde rastlamadım, sanırım asıl "damgalık" siziŋ uydurmaŋız.

      Sil
  2. Sayenizde birşeyler öğrenebildim. Az çok yazabiliyorum. Daha iyi öğrenmeye çalışacam.

    YanıtlaSil