KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

11 Nisan 2015 Cumartesi

GökTürk Harfleriniŋ Yazım Kılavuzu

Bugüne kadar Göktürk harfli 568'den fazla yazıt bulunmuştur. Bu yazıtlar içerisinde yazım kurallarınıŋ éŋ olgunlaşmış olanları Bilge Kagan ve Kül Tigin yazıtlarıdır. Tonyukuk yazıtlarında da kurallar olgun olmasına rağmen hatalar vardır. Aşağıdaki yazım kuralları Bilge Kagan ve Kül Tigin yazıtlarını temel alarak 1988'den bu yana olan bilgi birikimimle dérleyerek özet hâline getirdim. Bu yazım kuralları genellikle uyulan kurallardır. Buradaki genellikle kelimesi %95 - %70 aŋlamındadır. 1300 yıl öŋcesini düşünürsek, o zamanki yazıcılarıŋ bilgi seviyesi ve yazım bilgisi kişiden kişiye değişmektedir. Dolayısıyla o devirlerdeki yazılarda istisnâlarıŋ ve hatalarıŋ olması çok doğaldır. Aşağıdaki kurallar genelde uyulmuş olan kurallardır.

Her hakkı saklıdır 2015. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.

7. maddeyi teyid éden:
Talat Tekin, "Orhon Yazıtları", Türk Dil Kurumu Yayınları, 5. Baskı, Ankara 2014.

19. maddeyi teyid éden:
Talat Tekin, "Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı", Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 19, Ankara, Simurg, 1997.






11 yorum:

  1. Çok güzel begendim ama ben nasıl öğrenebilirim

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yukarıdaki kuralları çalışabilirsiniz.

      Sil
  2. sesli harfler, günümüzdeki alfabede yazdığımız gibi yazılmalıdır

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Göktürkçe'nin kendisine göre bir yazım sistemi vardır. Bunu ne siz ne ben kafama göre değiştiremem. Göktürkçe'yi Göktürkçe yapan sadece Runik harfleri değil, aynı zamanda bu yazım sistemidir. Yoksa sadece latin harflerini değiştirip sağdan sola yazmakla Göktürkçe'nin tadını alamazsınız. Bugün Arap, İbrani ve bir çok alfabenin seslileri yazımla ilgili kuralları vardır. Sadece Latin harflerinde her sesli yazılır. Sizin dediğiniz gibi yapılırsa, Göktürk alfabesinin özünden ayrılıp Latin harflerinden pek farkı kalmaz. Ayrıca Göktürkçe'de sesli harflerin yazılıp yazılmaması, sadece Türkçe'de olan büyük ünlü uyumuna göre yapılır. Her zaman seslileri yazarsak iki tür sessize (kalın ve ince) ne gerek kalır?
      Sonuç olarak Göktürk Alfabesini Göktürk alfabesi yapan:
      1- Runik harfleri
      2- Büyük ünlü uyumuna uyan yazı sistemi ve kalın/ince sessizlere sahip oluşu
      3- Sağdan sola yazılışıdır.

      Sil
    2. Göktürk damgaları "runik" değildir.

      Sil
  3. merhaba, Oğlumun ismi CAN bazı yazılarda ortadaki A'yı yazıyorlar. Sizin yazılarınızda kelimelerin başı ve ortasındaki A harfi yazılmaz diye okudum. Bu konuda doğrusu nasıl söyler misiniz?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kalın n önünde zaten a harfini barındırır. Dolayısıyla Ç + (a)N olmak üzere 2 harfle yazılır. Çeviricimizde görebilirsiniz nasıl yazıldığını. Kalın harfler önündeki a yı, ince harfler önündeki e yi zaten içerdiği için kelime başında ve ortasında a/e yazılmaz. Sonda yazılır, çünkü sondaki harfi takip eden sessiz yok.

      Sil
    2. Merhaba, KAAN ve KAN' ın yazılımı aynı oluyor o zaman doğru mu anladım?

      Sil
  4. Yukardaki ve diger sayfalarinizdaki degerli bilgileri ve tespitlerinizi(resim formatinda olanlar) pdf formatinda indirebilecegimiz bir sekilde paylasirsaniz memnun olurum.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bu sitede bulacağıŋız herşeyiŋ altında 30 yıllık emek yatıyor. Özellikle internette telif haklarına riayet étmeden ve kaynak vermeden sayısız kopyalama yapılıyor. Daha geçenlerde 6 ayda tasarlayıp geliştirdiğim fontu, facebookta onkan (ona alkan) diye biriniŋ sanki kendi tasarlamış gibi paylaştığını gördüm. Maalesef çok terbiyesiz, edebsiz var!

      Sil
  5. Sayın Hocam Ben Ona Alkan. Bu iletinizi bir arkadaş facebooktan yeni gönderdi bu vesile ile haberdar oldum ama baya baya geç olmuş.
    Öncelikle sizin çalışmalarınızın büyük hayranı ve takipçisiyim programlarınızı severek kullanıyorum ve göktürkçe sevdalılarına severek öneriyorum linkinizi veriyorum. Ktü deki bu konudaki çalışmalarınızı elimden geldiğince netten takip etmeye çalışıyorum.
    Konuya gelirsek hocam bir yanlış anlaşılmadan kaynaklandığını düşünüyorum. Evet benim tasarımlarım var ve facebookta kurmuş olduğum grupta tasarım aşamalarıyla birlikte görselleri paylaşıyorum. ve mümkün olduğunca bana ait değilse kaynak belirtmeye çalışıyorum. Sizin ise kalın fırça hattı fontunuz üzerinde bir geliştirme denemem vardı onuda üzerine beyaz noktalar ekleyerek efektlemeye çalışmıştım. Paylaşım yaptımmı hatırlamıyorum diyeceğim Sizin buradaki vurgunuzdan paylaşım yaptığımı anlıyorum ama sadece görsel paylaşım kimseye bu font benim diyip font vermedim isteyene link attım buradan indirin diye.Ama dediğim gibi benim olmayanları sahiplenmek gibi bir huyum yok hocam size buradan mesajda atmıştım fontlar konusunda yardım istemek için ama dönüşte olmamıştı. Şimdi bu konuda bir yanlış anlaşılma olduğunu düşünüyorum. osmanalkan@gumushane.edu.tr e postam iletişim kurabilirseniz yanlış anlaşılmayı gidermek isterim. Bu sıkıntılar yüzünden kendi tasarımlarımı sevdiğim bir kaç arakdaşım dışında kimseye veremedim. Sizi gayet iyi anlıyorum ve bu sorunu düzeltmek istiyorum. Şimdiden teşekkür ederim. Font programına hakim olmam 2 yılımı almıştı sırf kendi tasarımlarımı üretebilmek için başkasının emeğini çalmak için değil.

    YanıtlaSil