11 Nisan 2015 Cumartesi

KökTürük Harfleriniŋ Yazım Kılavuzu

Bugüne kadar Göktürk harfli 568'den fazla yazıt bulunmuştur. Bu yazıtlar içerisinde yazım kurallarınıŋ éŋ olgunlaşmış olanları Bilge Kagan ve Kül Tigin yazıtlarıdır. Tonyukuk yazıtlarında da kurallar olgun olmasına rağmen hatalar vardır. Aşağıdaki yazım kuralları Bilge Kagan ve Kül Tigin yazıtlarını temel alarak 1988'den bu yana olan bilgi birikimimle dérleyerek özet hâline getirdim. Bu yazım kuralları genellikle uyulan kurallardır. Buradaki genellikle kelimesi %95 - %70 aŋlamındadır. 1300 yıl öŋcesini düşünürsek, o zamanki yazıcılarıŋ bilgi seviyesi ve yazım bilgisi kişiden kişiye değişmektedir. Dolayısıyla o devirlerdeki yazılarda istisnâlarıŋ ve hatalarıŋ olması çok doğaldır. Aşağıdaki kurallar genelde uyulmuş olan kurallardır.

Her hakkı saklıdır 2015. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.
 
 
 
  
 
 

7. maddeyi teyid éden:
Talat Tekin, "Orhon Yazıtları", Türk Dil Kurumu Yayınları, 5. Baskı, Ankara 2014.

19. maddeyi teyid éden:
Talat Tekin, "Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı", Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 19, Ankara, Simurg, 1997.

KökTörük abacası, yazıldığı dönemdeki eŋ gelişmiş abacalardan biriydi. O dönemde kullanılan abacalarıŋ çoğu ilkel şekilde yazılıyordu. Mesela bugün mükemmel bir yazıma ulaşmış ve çok sayıda hatt sanatı türü geliştirilmiş Arab yazısı, o dönemlerde çok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama henüz o dönemlerde daha kullanılmaya başlanmadığından
ن = ث = ت = ب
خ = ح = ج
ذ = د
ز = ر
ش = س
ظ = ط
غ = ع
ق = ف
harflerinden eşit olanlar aynı şekilde yazılırdı. Daha soŋraları noktalar kullanılarak bu harfler ayrıştırıldı. Ama bu da yėtmedi, hatasız okunabilmesi için esre, ötre, üstün de bu harfleriŋ üstünde ve altında kullanılmaya başlandı. Kısacası geçen 1400 yıl boyunca Arab abacası hep işlendi ve geliştirildi.
KökTörük abacasını eleştirenler ise bu abacaya haksızlık yaparlar. Zirâ bu abaca 840 yılından soŋra kullanılmadığından dolayı, soŋ 1300 yıldır işlenmemiş ve geliştirilmemiş olmasına rağmen, 1300 yıl öŋceki hâliyle bile günümüz Türkçesini yazmak için yėterlidir. Yani 1300 yıl öŋce bir çok abaca ilkel kurallarla yazılırken KökTörük abacası diğerlerine nazaran çok üstün bir teknolojiyle ve mantıkla tasarlanmış ve kullanılıyordu.

46 yorum:

  1. Çok güzel begendim ama ben nasıl öğrenebilirim

    YanıtlayınSil
  2. sesli harfler, günümüzdeki alfabede yazdığımız gibi yazılmalıdır

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Göktürkçe'nin kendisine göre bir yazım sistemi vardır. Bunu ne siz ne ben kafama göre değiştiremem. Göktürkçe'yi Göktürkçe yapan sadece Runik harfleri değil, aynı zamanda bu yazım sistemidir. Yoksa sadece latin harflerini değiştirip sağdan sola yazmakla Göktürkçe'nin tadını alamazsınız. Bugün Arap, İbrani ve bir çok alfabenin seslileri yazımla ilgili kuralları vardır. Sadece Latin harflerinde her sesli yazılır. Sizin dediğiniz gibi yapılırsa, Göktürk alfabesinin özünden ayrılıp Latin harflerinden pek farkı kalmaz. Ayrıca Göktürkçe'de sesli harflerin yazılıp yazılmaması, sadece Türkçe'de olan büyük ünlü uyumuna göre yapılır. Her zaman seslileri yazarsak iki tür sessize (kalın ve ince) ne gerek kalır?
      Sonuç olarak Göktürk Alfabesini Göktürk alfabesi yapan:
      1- Runik harfleri
      2- Büyük ünlü uyumuna uyan yazı sistemi ve kalın/ince sessizlere sahip oluşu
      3- Sağdan sola yazılışıdır.

      Sil
    2. Göktürk damgaları "runik" değildir.

      Sil
  3. merhaba, Oğlumun ismi CAN bazı yazılarda ortadaki A'yı yazıyorlar. Sizin yazılarınızda kelimelerin başı ve ortasındaki A harfi yazılmaz diye okudum. Bu konuda doğrusu nasıl söyler misiniz?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Kalın n önünde zaten a harfini barındırır. Dolayısıyla Ç + (a)N olmak üzere 2 harfle yazılır. Çeviricimizde görebilirsiniz nasıl yazıldığını. Kalın harfler önündeki a yı, ince harfler önündeki e yi zaten içerdiği için kelime başında ve ortasında a/e yazılmaz. Sonda yazılır, çünkü sondaki harfi takip eden sessiz yok.

      Sil
    2. Merhaba, KAAN ve KAN' ın yazılımı aynı oluyor o zaman doğru mu anladım?

      Sil
  4. Yukardaki ve diger sayfalarinizdaki degerli bilgileri ve tespitlerinizi(resim formatinda olanlar) pdf formatinda indirebilecegimiz bir sekilde paylasirsaniz memnun olurum.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Bu sitede bulacağıŋız herşeyiŋ altında 30 yıllık emek yatıyor. Özellikle internette telif haklarına riayet étmeden ve kaynak vermeden sayısız kopyalama yapılıyor. Daha geçenlerde 6 ayda tasarlayıp geliştirdiğim fontu, facebookta onkan (ona alkan) diye biriniŋ sanki kendi tasarlamış gibi paylaştığını gördüm. Maalesef çok terbiyesiz, edebsiz var!

      Sil
  5. Sayın Hocam Ben Ona Alkan. Bu iletinizi bir arkadaş facebooktan yeni gönderdi bu vesile ile haberdar oldum ama baya baya geç olmuş.
    Öncelikle sizin çalışmalarınızın büyük hayranı ve takipçisiyim programlarınızı severek kullanıyorum ve göktürkçe sevdalılarına severek öneriyorum linkinizi veriyorum. Ktü deki bu konudaki çalışmalarınızı elimden geldiğince netten takip etmeye çalışıyorum.
    Konuya gelirsek hocam bir yanlış anlaşılmadan kaynaklandığını düşünüyorum. Evet benim tasarımlarım var ve facebookta kurmuş olduğum grupta tasarım aşamalarıyla birlikte görselleri paylaşıyorum. ve mümkün olduğunca bana ait değilse kaynak belirtmeye çalışıyorum. Sizin ise kalın fırça hattı fontunuz üzerinde bir geliştirme denemem vardı onuda üzerine beyaz noktalar ekleyerek efektlemeye çalışmıştım. Paylaşım yaptımmı hatırlamıyorum diyeceğim Sizin buradaki vurgunuzdan paylaşım yaptığımı anlıyorum ama sadece görsel paylaşım kimseye bu font benim diyip font vermedim isteyene link attım buradan indirin diye.Ama dediğim gibi benim olmayanları sahiplenmek gibi bir huyum yok hocam size buradan mesajda atmıştım fontlar konusunda yardım istemek için ama dönüşte olmamıştı. Şimdi bu konuda bir yanlış anlaşılma olduğunu düşünüyorum. osmanalkan@gumushane.edu.tr e postam iletişim kurabilirseniz yanlış anlaşılmayı gidermek isterim. Bu sıkıntılar yüzünden kendi tasarımlarımı sevdiğim bir kaç arakdaşım dışında kimseye veremedim. Sizi gayet iyi anlıyorum ve bu sorunu düzeltmek istiyorum. Şimdiden teşekkür ederim. Font programına hakim olmam 2 yılımı almıştı sırf kendi tasarımlarımı üretebilmek için başkasının emeğini çalmak için değil.

    YanıtlayınSil
  6. Bu yorum yazar tarafından kaldırıldı.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Bu yorum yazar tarafından kaldırıldı.

      Sil
    2. Tavsiyem kuralları Word de yazıp, resm olarak kaydetmeŋizdi. Yazı olunca insanlar kopyalayıp kaynak vérmeden yapıştırıyor. Ben bunu engellemek için resm olarak buraya koydum. Ama siz benim kurallarımı yazarak yine kopyalanır hale getirdiŋiz. Sitenizde kendi kurallarınızı yazın, benimkileri yazmayıŋ. Benim kurallarıŋ bilinmesini istiyorsaŋız baŋa link vérirsiŋiz.

      Sil
    3. Bu yorum yazar tarafından kaldırıldı.

      Sil
    4. Lütfen, memnun olurum. Benim yukarıda resim içerisinde verdiğim bilgiyi sizin kopyalanabilir metne dönüştürüp yayınlamanızı istemiyorum. Nedenini anlattım.

      Sil
    5. Bu yorum yazar tarafından kaldırıldı.

      Sil
    6. Evet beni rahatsız éden: kopyalanabilir olması. İnsanlar metni kopyalayıp başka yérlere anonim olarak yapıştıracak, o kadar emeğimiz isimsiz, atıfsız kalacak. Lütfen doğrudan kaldırıŋız.

      Sil
  7. hocam öncelikle sizi tebrik ederim....bir sorum var Bu göktürk abecesini facebook youtube gibi sosyal medya sitelerinde nasıl kullanabiliriz....yorumlarımı bu abece ile yazmayı düşünüyorum millet bu abeceye alışsın....
    𐰴𐰖𐰺𐰞𐰃∶𐰏𐰇𐰤𐰠𐰼∶𐰓𐰃𐰠𐰼𐰢・ ・ ・

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. E yazmışsınız işte. Aynen bu şekilde facebook, youtube platformlarında yazabilirsiniz.

      Sil
  8. Hocam, haaaarika bir çalışma. Tebrikler ve emeğiniz için teşekkürler.

    yanlız iki sorum var....çeviride "Beşiktaş" 𐰋𐰃𐱁𐰚𐱃𐱁 olarak çıkarken, google resimlerde bu şekilde 𐰋𐱁𐰃𐰚𐱃𐱁 yazılıyor. Hangisi doğru Hocam?

    ...ve ... 𐰴𐰺𐰀∶𐰴𐰺𐱃𐰞 bu kara kartal demek mi?

    Tskkler.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, Bėşik'teki ė kapalıdır. Onuŋ üçün 𐰋𐰃𐱁𐰚 şeklinde yazılmalıdır. 𐰋𐱁𐰃𐰚 yaŋlıştır. Dolayısıyla doğru olan 𐰋𐰃𐱁𐰚𐱃𐱁 dır. Sözcükleri birleşik yazma âdeti Latin harflerine geçtikten soŋra başladı. 1928'den öŋce Bėşik Taş ı ayrı yazardık. Bu durumda 𐰋𐰃𐱁𐰚∶𐱃𐱁 olur. Kara Kartal yazdığıŋız gibidir, yani 𐰴𐰺𐰀∶𐰴𐰺𐱃𐰞.

      Sil
  9. Sağolun Hocam,
    başarıların devam etmesini diliyorum.

    YanıtlayınSil
  10. Hocam Gök Türk yazıtlarında okurken çoğul eklerine denk gelmedim. Bir iki oguşum şeklinde çoğul anlatım şekline denk geldim. Fakat bugünkü Türkçedeki gibi lar/ler veya benzeri bir çoğul ekine denk gelmedim. Varsa da ben farketmedim. Gök Türkçe de çoğul yapma şekli ve ekleri var mıdır ve nasıl yazılmışlardır?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Bu sorunun cevabı burada anlatılacak kadar kısa değil. Rıdvan Öztürk'ün Köktürkçe El Kitabı sayfa 30-31 de anlatılıyor.

      Sil
  11. Merhaba Hocam, Altay ismi nasıl yazılıyor ?

    YanıtlayınSil
  12. 𐰢𐰏𐰃𐰤𐰃𐰔 :𐰱𐰃𐰤 :𐰲𐰸:𐰽𐰍:𐰆𐰞𐰆𐰣
    Doğru mu yazdım? 𐱃𐰆𐰍𐰺𐰞:𐰉𐰃?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. (e)m (e)g (i) ŋ (i) z iç i n ç ok s (a)g o l (u) ŋ
      𐰢𐰏𐰭𐰔∶𐰱𐰃𐰤∶𐰲𐰸∶𐰽𐰍∶𐰆𐰞𐰭

      Sil
  13. 𐰞𐱃𐰖 böyle yazılır yanılmadıysam

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Altay yazdınız herhalde, ama ld/lt harfi ile yazılır: (a)lt + (a)y, iki harf: 𐰡𐰖

      Sil
  14. Çok yerlerde okudum, a ve e tamgaları sözün başında yoksa ortasında yazılmıyor diye ama yukarıdaki yorumda Beşiktaş sözünde yazmışsınız e kapalıysa yazılıyormuş bu hakkında biraz bilgi verebilir misiniz? Ve adınızdaki 𐰃 Tuğrul niye bu tamga da yazıldı? Adınızda i tamgası yok ya? Önceden size teşekkürümü bildiriyorum

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. a/e sözcük başında yazılmaz çünkü onu takib ėden sesli harf öŋüŋdeki sesliyi zaten barındırır. Bėşiktaş sesli harfle başlamıyor ki, niçin bu örneği vėrdiŋiz aŋlamadım. Sözcük içinde kapalı ė yazılır. Adımıŋ aslı Togrıl dır: http://www.tamga.org/2020/01/tugrul-kusu.html

      Sil
  15. Tuğrul hocam merhaba eşim düzgün araştırmadan, danışmadan kendisi netten harf harf çevirerek oğlum ATALAY'ın ismini ������������ bu şekide yazarak dövme yaptırmış. Ben daha önce araştırdığımda sizin sitenizdeki yazılışının farklı olduğunu hatırlayarak yanlış olduğunu ve doğrusunun bu ������ şekilde yazılması gerektiğini söyledim. Emin olmak için tekrar size sormak istedim.
    Cevaplarsanız eğer sevinirim.
    İyi günler, çalışmalarınızda başarılarınızın devamını dilerim.
    Oktay ������

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, (a)t + (a)l + (a)y toplamda 3 harfle yazılır: 𐱃𐰞𐰖 Bu harfler kalın oldukları için önlerindeki a ünlüsünü zaten taşırlar.

      Sil
  16. Sayın hocam cevapladığınız için teşekkür ederim.
    Çalışmalarınızda başarılarınız daim olsun.

    YanıtlayınSil
  17. Hocam, çok emek harcamışsınız belli, elinize sağlık. Doğru anladıysam, kişisel isimlerde bile başta gelen E ve A yazılmıyor, mesala Ebru veya Asena isminde başta gelen A ve E yazılmıyor. Umarım doğru anlamışımdır. Aynı zamanda anladığıma göre "Geri çekilmek yok, pes etmek yok" bu şekil'de mi yazılıyor "��������∶����������∶����∶����∶������∶����"

    Çok mersi.

    YanıtlayınSil
  18. Şu kılavuzu hazırlamakla çok iyi etmişsiniz. Varolun. Yazım konusu epey sıkıntılı bir konuydu. Sesli harflerin yazılması özellikle. Sessizler kalın ve ince olmaya göre belirlenebiliyor ama sesli harfleri kullanma konusu sıkıntı yaratıyordu. Affınıza sığınarak birkaç hatırlatma yapmak isterim.

    1. Köktürkçe'nin "Güneş Dil" olduğu ve dünya dillerinin temeli olduğu doğrudur. Bunun araştırmalarını ve hatta mantıksal yorumlamalarını derinlemesine yaptık. Şüphemiz kalmadı. Pekçok yabancı dildeki pekçok kelimenin köklerinin ses bakımından Türkçe kelimelerle aynı olduğunu görmekteyiz. Dil bilimcilerin bir kesimi batılı tarzda düşündükleri ve yorumladıkları için hiçbir sonuca varamıyorlar. Nereden çıktığı bilinmeyen yazı türü için Avrupalılar "Runik" ifadesi kullandılar. Bizim tarihçilerimiz de buna uydular. Bizim "Köktürkçe" ve "Köktürk alfabesi" kullanımını yaygınlaştırmamız daha doğru olur. Zira bizim dilimiz bellidir. Böyle, bizim milletimiz için hiçbir anlam ifade etmeyen kelimeler kafa karıştırıyor. Siz zaten Türkçe'ye çok duyarlı bir insansınız. Akademisyen olarak belirli zorunluluklarınız olduğunu anlayabiliyorum. Sürekli aynı kavramları kullana kullana insanın eline ve diline yapışıyor. Kesinlikle sizi yadırgamıyoruz. Böyle büyük hizmetler yapan bir insanı yadırgamak bize yakışmaz.

    2. Tuğrul Kuşu konusuna gelirsek.. Bu kuş Asya'nın kadim zamanlarında büyük afetlerden birisi gelmeden önce yaşamış kral kartal türüdür. Maalesef nesli tükenmiştir. Bunu ongun olarak kabul eden ilk Kun-Bil Hanedanlığı'nın büyük liderleridir. Hanedanlığın liderleri Targıt Tayfasındandı. Targıt Tayfası zaman içinde büyük oymaklara ayrılıp dağıldılar. Turgavidler, Torguudlar, Torgutlar, Turgutoğulları, vs. hepsi aynı kökten çıkmadırlar. Tuğrul Kuşu'na Macarlar Tuurul, Farisileşen Kaçar Hanedanlığı Zümrüd-ü Anka, batılılar Phoenix, Turgut Tayfasından gelenler Tuğ(u)rul Kuşu derler. "Tuğrul" ismi çok özeldir ve niteliklidir. Büyük liderlerin ve lider olması umulanların ismi olmuştur. Macarların çıkış yerleri ise bugünkü Kazakistan'ın Torgay oblastıdır. Torgay / Turgay ismi de ağız yapısıyla Tuğrul isminden şekillenmedir.

    YanıtlayınSil
  19. Küçük birkaç ekleme daha yapmak isterim: Tuğrul kuşuna batılılar Simurg ta diyorlar. "Küllerinden yeniden doğan kuşun" asli kökeni Türklerdir.

    "Tuğrul" kelimesi ile "Dumrul" kelimesi arasında bir bağ yoktur. Dumrul mitolojik bir karakterdir. Wikipedia'da biraz anlatılmış: https://tr.wikipedia.org/wiki/Deli_Dumrul.

    Ancak "Doğrul" kelimesiyle bağlantılı olabilir. Kral kartal 40 yaşlarına geldiğinde bir karar almak durumundadır. Ya ölüp gidecektir ya da yeniden doğacaktır. Yeniden doğmaya karar verdiğince inzivaya çekilir. Belki de aylarca sürecek işkence gibi bir yönteme başvurur. Önce gagasıyla pençelerindeki tırnaklarını tek tek söker. Onların yerine yenileri çıkana kadar bekler. Daha sonra da yeni çıkan pençeleri ile gagasını söker. Onun da yenisinin çıkmasını bekler. Böylece bir kral kartal için en gerekli olan pençelerini ve gagasını yenilemiş yani yeniden doğmuş olur. Bundan sonra 40 sene kadar daha yaşayabilir.

    Her şeyin ötesinde Türk kültürünün zenginliği açısından bu tür semboller çok değerliler. Zira ongun, sembol, tamga, desen ve renk ile Türk obaları ve oymakları kendi kimliklerini tanımlamışlar. Mesela; Tuğurul Han'ın yönettiği Kerait Hanlığı ardılları Kereyler kendilerini "turuncu" renk ile tanımlarlar. Tuğurul Han da Turgakların (Turgut Tayfası'nın bir oymağı) lideridir. Turgakların ve birçok Turgut oymağının tamgası "artı +" olmuştur. Turgut Tayfasının icadı ve kullandığı bazı kültürel değerler: Tuğrul Kuşu, Çift Başlı Tuğrul Kuşu, Altı Köşeli Yıldız, Sekiz Köşeli Yıldız, Sonsuzluk Düğümü, Oz Tamgası, Sekiz Yapraklı Nilüfer (Lotus), + tamgası. Turgut Tayfası ve Salur Boyu ongunu Kral Kartal. Anadolu'ya gelen Türkmenlerin çoğu Salur Boyu'dur ve onların da çoğu Turgut Tayfası mensubudur. Anadolu'da yapılan kilimlere ve halılara bakarsanız + tamgasını sıklıkla görürsünüz. Bu tamgaya başka anlamlar yükleyenler de olmuştur.

    YanıtlayınSil
  20. "Törük" kavramının nereden geldiği konusunda bilgi alabilirmiyim...
    Teşekkür ederim.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Soyumuzun adı Türk değil, Türük/Török/Törük olasılıklarından biridir. Göktürkçe ve eski Uygurca yazılışları bu 3 okunuş için de müsaiddir ama bilim dünyasınca "Törü (Töre)" sözcüğünden dolayı "Törük" olasılığı ağır basmaktadır.

      Sil