KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

2 Şubat 2015 Pazartesi

Hun-Macar-Sekel Abacasınıŋ Orhun ve Futhark Abacalarıyla Kıyası

Hun-Sekel-Macar Runik Abacası (Székely-Magyar Rovásírás ábécé)
Runik yazıyı ilk olarak Orta Asya'da MÖ 900 - MÖ 400 arasında yaşayan Öŋ-Türkler olduğuna inanılan İskitler kullanmışlardır. Ta ki Göktürkleri yıkan Uygurlar, Runik yazıyı 100 yıl daha kullandıktan soñra, MS 850'de hem dinini hem de abacasını Soğdlardan alıp, Runik yazıyı terk edip Uygur abacasını kullanmaya başlayana kadar. Yani Türkler Runik abacayı aşağı yukarı 2000 yıl kullanmıştır. MS 400'lerde Attila Doğu Avrupa'ya seferler düzenlerken bu yazıyı da o coğrafyaya taşıdı. Bugün kökeni Hun olan Macaristan (Hungary), 1850'lere kadar Göktürk Runik yazısınıŋ değiştirilmiş şekli olan Sekel-Macar Runik (Székely-Magyar Rovásírás) abacasını kullanıyordu. Macarlarıŋ ilk Hristiyan kralı olan Istvan tarafından, "Hristiyanlık öŋcesi tüm yazıtlarıŋ yok edilmesi" emri doğrultusunda yasaklanmasına rağmen, Transilvanya'nıŋ bazı bölgelerinde 1850'li yıllara kadar kullanılmıştır. Göktürk abacasındaki Türkçe'niŋ üŋlü uyumu muhafızı olan ince/kalın üŋsüz harfler, bu abacada yoktu. Ama Göktürk abacası gibi sağdan sola yazılıyordu.


Kökeni Hunlar olan Macarlarıŋ Hunlardan almış oldukları ve MS 720-1850 yılları arasında kullandıkları Runik abaca olan Sekel-Macar abacasınıŋ, MS 150'de Vikingler tarafından kullanılmaya başlanan ve 1100 yılına kadar kullanılan, yine Runik abaca olan Futhark abacasıyla bir mukayesesini yaptım. Görüldüğü üzere harfler ve seslendirilişleri tamamen farklıdır.

Her hakkı saklıdır 2015. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.

5 yorum:

  1. Tuğrul bey orhun ve yenisey gibi Hun Sekel alfabesinin de klavye yazılımını yapmayı düşünüyor musunuz?

    YanıtlaSil
  2. Hun - sekel - macar yazmışınız Hun'larda Türk değiller mi?
    Yani bu alfabe de Türk alfabesi değil mi?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Türk abecesinin başka bir kolu diyebiliriz. Orhun yazıtları 730larda dikildi. Attila ise Avrupa'ya MS 440larda gitti. Dolayısıyla Sekel yazısı Ön Türk yazısının (Orhun yazısının daha ilkel halinin) Avrupada yüzyıllar boyunca gelişmiş bir koludur. Yani Göktürk ve Sekel yazısının kökleri aynıdır. 1600 yıl önce Avrupaya taşınan bu kök, Asyadaki kardeşinden farklı bir şekilde gelişmiştir.

      Sil
  3. Anladım bu açıklamanız yeterli oldu teşekkürler Tuğrul bey.

    YanıtlaSil