2 ubat 2015 Pazartesi

Sekel-Macar Abecesini Futhark Abecesiyle K覺yas覺

Her hakk覺 sakl覺d覺r. Kaynak g繹stermek art覺yla kullanabilirsiiz.
Sekel-Macar Runik Abecesi (Sz矇kely-Magyar Rov獺s穩r獺s 獺b矇c矇) ve Futhark Abecesi

Runik g繹r羹n羹ml羹 羹癟 ana abaca var: 1-T羹rk Runik yaz覺s覺 (G繹kt羹rk yaz覺s覺), 2-Sekel-Macar yaz覺s覺 (Avrupa Hunlar覺n覺 Avrupaya getirdii ve Macarlar覺 ve Transilvanya'daki Sekelleri 1850'lere kadar kulland覺覺 yaz覺), 3-Futhark yaz覺s覺 (襤skandinavya'da MS 150-1100 aras覺nda Vikingleri de kullanm覺 olduu yaz覺). 1. ve 2. yaz覺 sistemi sadan sola yaz覺l覺rken 3. yaz覺 sistemi soldan saa yaz覺l覺rd覺.

Runik yaz覺y覺 ilk olarak Orta Asya'da M 900 - M 400 aras覺nda yaayan -T羹rkler olduuna inan覺lan 襤skitler kullanm覺lard覺r. Runik harfler zamanla deiime urayarak G繹kt羹rkler d繹neminde so h璽lini alm覺t覺r. Bua T羹rk Runik yaz覺s覺 (G繹kt羹rk yaz覺s覺) diyoruz. G繹kt羹rkleri MS 752'de y覺kan Uygurlar, MS 840'lara kadar T羹rk Runik yaz覺s覺n覺 kullanmaya devam 矇tmi, soras覺nda Sodlar覺 abacas覺n覺 al覺p dikey olarak yazmaa balam覺lard覺r (Eski Uygur Yaz覺s覺 : http://www.tamga.org/2014/12/eski-uygur-yazs.html). Yani T羹rkler Runik yaz覺y覺 aa覺 yukar覺 2000 y覺l kullanm覺t覺r.

B羹y羹k Hun 襤mparatorluunu Orta Asya'da varl覺覺n覺 yitirmee balamas覺yla Hunlar bat覺ya doru g繹癟 矇tmee balam覺lard覺. M.. 36 y覺l覺nda balay覺p, M.S. 300 l羹 y覺llara kadar devam eden g繹癟lerde Hunlar yaz覺lar覺n覺 da Avrupa'ya getirmilerdi. Soras覺nda Avrupa Hun Devleti kuruldu. Bug羹n k繹keni Hun olan Macaristan (Hungary), 1850'lere kadar T羹rk Runik yaz覺s覺n覺 deitirilmi ekli olan Sekel-Macar (Sz矇kely-Magyar Rov獺s穩r獺s) abacas覺n覺 kullan覺yordu. Macarlar覺 ilk Hristiyan kral覺 olan Istvan taraf覺ndan, "Hristiyanl覺k 繹cesi t羹m yaz覺tlar覺 yok edilmesi" emri dorultusunda yasaklanmas覺na ramen, Transilvanya'n覺 baz覺 b繹lgelerinde Sekeller taraf覺ndan 1850'li y覺llara kadar kullan覺lm覺t覺r. G繹kt羹rk abacas覺ndaki T羹rk癟e'ni 羹l羹 uyumu muhaf覺z覺 olan ince/kal覺n 羹s羹z harfler, bu abacada yoktu. Ama G繹kt羹rk abacas覺 gibi sadan sola yaz覺l覺yordu.


Baz覺 Avrupal覺 bilim adamlar覺, T羹rkleri G繹kt羹rk yaz覺s覺n覺 ve Macarlar覺 Sekel-Macar yaz覺s覺n覺, Futhark abecesinden ald覺覺n覺 iddia tmektedirler. K繹keni Hunlar olan Macarlar覺 Hunlardan alm覺 olduklar覺 ve MS 720-1850 y覺llar覺 aras覺nda kulland覺klar覺 Runik Sekel-Macar abacas覺n覺, MS 150-1100 y覺llar覺 aras覺nda Vikingler taraf覺ndan kullan覺lan Runik Futhark abacas覺yla bir mukayesesini yapt覺m. Her ikisi de Runik g繹r羹n羹ml羹 olan abacalar, g繹r羹ld羹羹 羹zere birbirinden tamamen farkl覺d覺r. Ayr覺ca Futhark yaz覺s覺 soldan saa yaz覺l覺yordu (G繹kt羹rk ve Sekel-Macar yaz覺lar覺 sadan sola yaz覺l覺r).


Sou癟 olarak, Macar-Sekel yaz覺s覺 ve G繹kt羹rk yaz覺s覺n覺 k繹kenleri ayn覺d覺r ve Hunlardan, 襤skitlerden gelmektedir. 2000 y覺l 繹ce corafi olarak farkl覺 b繹lgelere ta覺nd覺klar覺 i癟in, Macar-Sekel yaz覺s覺 Avrupa'da; G繹kt羹rk yaz覺s覺 Asya'da geliimlerini farkl覺 tamamlam覺 ama baz覺 ortak 繹zellikleri korumutur: G繹kt羹rk yaz覺s覺nda kelime ayrac覺 2 nokta 羹st羹ste iken Macar-Sekel yaz覺s覺nda 4 nokta 羹st羹ste idi ve her iki yaz覺 sadan sola yaz覺l覺yordu.

8 yorum:

  1. Turul bey orhun ve yenisey gibi Hun Sekel alfabesinin de klavye yaz覺l覺m覺n覺 yapmay覺 d羹羹n羹yor musunuz?

    Yan覺tlay覺nSil
  2. Hun - sekel - macar yazm覺覺n覺z Hun'larda T羹rk deiller mi?
    Yani bu alfabe de T羹rk alfabesi deil mi?

    Yan覺tlay覺nSil
    Yan覺tlar
    1. T羹rk abecesinin baka bir kolu diyebiliriz. Orhun yaz覺tlar覺 730larda dikildi. Attila ise Avrupa'ya MS 440larda gitti. Dolay覺s覺yla Sekel yaz覺s覺 n T羹rk yaz覺s覺n覺n (Orhun yaz覺s覺n覺n daha ilkel halinin) Avrupada y羹zy覺llar boyunca gelimi bir koludur. Yani G繹kt羹rk ve Sekel yaz覺s覺n覺n k繹kleri ayn覺d覺r. 1600 y覺l 繹nce Avrupaya ta覺nan bu k繹k, Asyadaki kardeinden farkl覺 bir ekilde gelimitir.

      Sil
  3. Anlad覺m bu a癟覺klaman覺z yeterli oldu teekk羹rler Turul bey.

    Yan覺tlay覺nSil
  4. Merhaba Turul bey, Asya Hunlar覺n yani b羹y羹k hun devletinde kullan覺lan ve avrupa hun devletinde kullan覺lan yaz覺 Runik alfabesi midir? Ve kuzey ansi antlamas覺 hangi alfabe ile yaz覺lm覺t覺r???

    Yan覺tlay覺nSil