KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk dėmişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşf ėdilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kayb ėttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim ėttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam ėtmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yėğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam ėtmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil ėtmektedir.
Tuğrul Çavdar

4 Şubat 2015 Çarşamba

Bilgisayarda Hazırlanmış İlk KökTürükçe Yazılarım (1996)

1996'da dünyanıŋ ilk Göktürkçe fontunu bir aylık uğraşı soŋucunda yaptığımda artık bilgisayarda da Göktürkçe yazabilmeniŋ hazzını tadmaya başlamıştım. Odamıŋ duvarında olan bu yazıyı ta o zamanlar yazmıştım. Tüm dünya lisanları arasında Göktürkçe de bilgisayarda yazılabiliyordu artık. Bu, o dönemde harika bir duyguydu. Bu font şu aŋda insanlar tarafından eŋ çok kullanılan Göktürkçe fonttur.

Bugün eski belgelerimi karıştırırken nostaljik bir tablo buldum. Dünyadaki ilk GökTürkçe fontu 1996'da hazırlayınca öylesine sevinmiştim ki. O zamana dek GökTürkçe herşeyi elle yazıyordum. 1996'daki bilgisayar imkânları bugüne göre çok ilkeldi. Windows95 yeŋi çıkmıştı. 1996'da bir Font Editörü bulabilmiş, ve bir ayda KokTuruk1.ttf fontunu yapabilmiştim. Fontu yapar yapmaz hangi tuşa basıldığında hangi harfiŋ çıktığını gösterir aşağıdaki tabloyu hazırlamıştım:
Daha soŋraları KokTuruk1.ttf fontunda güncellemeler yaptığım için bu karşılıklarıŋ bazıları değişti. Şu aŋ blogda olan KokTuruk1 fontu diğer 3 fontla aynı harf koduna sahib olacak şekilde yeŋiden güncellendi. Yeŋi karşılıkları GökTürükçe Fontlarım bölümünde bulabilirsiŋiz.
1996 öŋcesinde beŋzer tablolar hazırlıyor ama GökTürkçe harfleriŋ yerlerini boş bırakıyor, çıktı aldıktan soŋra GökTürkçe harfleri elle yazıyordum:)
Yakın zamana kadar (2000leriŋ soŋu) Türk Dili Bölümü akademisyenleri Göktürkçe ile ilgili makale, tez hazırlayacakları zaman yerlerini boş bırakıyor, soŋra elle dolduruyorlardı. Kendi üniversitemdeki bazı akademisyenlere fontlarımı vererek onları bu dertten kurtarmıştım:)

1 yorum: