KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

20 Şubat 2015 Cuma

GökTürkçe ve Eski Türkçe ile İlgili Kitablarım

Sayısal ortamda elimde KökTürükçe'le ilgili çok sayıda kitab olmasına rağmen elimde basılı kitab sayısı o kadar fazla değil. Yine de her bulduğum kaynağı satın almağa çalışıyorum. Aşağıda elimdeki kitablarıŋ bazılarını göreceksiŋiz.


5 Şubat 2015 Perşembe

Bir Çizimim

5 yaşımdan beri resm yapıyorum. Orta 2. sınıftan bu yaŋa da (1985) çizgiroman çiziyorum. Ta ki 1990'da üniversitede ağır bir bölümü kazanana kadar. Çok vakit alan resm çizmeyi 1990'dan soŋra bıraktım. Aşağıda, kutucuğuŋ içinde de yazdığı gibi "Bir Türk'ü esir etmek isteyen Çinlileriŋ uğradığı hezîmet" i resmeden 1989'da yaptığım bir çizim var:

4 Şubat 2015 Çarşamba

Moŋğol Abacası

Moğollar abacalarını Uygurlardan almıştır. Uygurlar da Soğd'lardan. Eski Uygur yazısını görmek için tıklayıŋız. Uygurlar 850'lere kadar GökTürük abacasını kullanmış, daha soŋra Soğdlarıŋ hem dinini hem de abacalarını almışlardır. Cengiz Han 1204'te bu abacayı resmî abaca olarak kabul etmiş ve Moğollar 1947'ye kadar bu abacayı kullanmışlardır. Komünizmiŋ etkisiyle 1947'de bu abacayı Kiril abacasıyla değiştirmişler, 1993'te tekrar bu abacaya dönmüşlerdir. Dikey Arab yazısına beŋzeyen, başta, ortada, soŋda farklı yazılan bu abaca 2004 yılında dikkatimi çekmişti. Hiçbir yerde tam bir abaca tablosu bulamadım. Çoğu tablolar sadece Moğol seslerini içeren tablolardı. Bu abaca, Türkçe kaynakları bırakıŋ, yabancı kaynaklarda bile tam olarak verilmiyor. Bir kaç aylık araştırmadan ve farklı tabloları araştırıp derledikten soŋra Moğol abacasınıŋ yabancı sesleri de içeren tam listesini oluşturdum.

Her hakkı saklıdır 2018. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.

Örnek Moğol yazıları:
Dikkat ederseŋiz Moğollar da Çinli, Japon ve Koreliler gibi hatt san'atlarında fırça kullanıyorlar (Arab ve Latin hattında kesik uçlu kalem kullanılır). Ben de Kokturuk3.ttf fontunu tasarlarken fırça ile yazılmış hissini vermiştim.
  
 
 
 
 
 
 
  
 
  
 
 
 
 
 
 

Bilgisayarda Hazırlanmış İlk GökTürkçe Yazılarım (1996)

1996'da dünyanıŋ ilk Göktürkçe fontunu bir aylık uğraşı soŋucunda yaptığımda artık bilgisayarda da Göktürkçe yazabilmeniŋ hazzını tadmaya başlamıştım. Odamıŋ duvarında olan bu yazıyı ta o zamanlar yazmıştım. Tüm dünya lisanları arasında Göktürkçe de bilgisayarda yazılabiliyordu artık. Bu, o dönemde harika bir duyguydu. Bu font şu aŋda insanlar tarafından eŋ çok kullanılan Göktürkçe fonttur.

Bugün eski belgelerimi karıştırırken nostaljik bir tablo buldum. Dünyadaki ilk GökTürkçe fontu 1996'da hazırlayınca öylesine sevinmiştim ki. O zamana dek GökTürkçe herşeyi elle yazıyordum. 1996'daki bilgisayar imkânları bugüne göre çok ilkeldi. Windows95 yeŋi çıkmıştı. 1996'da bir Font Editörü bulabilmiş, ve bir ayda KokTuruk1.ttf fontunu yapabilmiştim. Fontu yapar yapmaz hangi tuşa basıldığında hangi harfiŋ çıktığını gösterir aşağıdaki tabloyu hazırlamıştım:
Daha soŋraları KokTuruk1.ttf fontunda güncellemeler yaptığım için bu karşılıklarıŋ bazıları değişti. Şu aŋ blogda olan KokTuruk1 fontu diğer 3 fontla aynı harf koduna sahib olacak şekilde yeŋiden güncellendi. Yeŋi karşılıkları GökTürükçe Fontlarım bölümünde bulabilirsiŋiz.
1996 öŋcesinde beŋzer tablolar hazırlıyor ama GökTürkçe harfleriŋ yerlerini boş bırakıyor, çıktı aldıktan soŋra GökTürkçe harfleri elle yazıyordum:)
Yakın zamana kadar (2000leriŋ soŋu) Türk Dili Bölümü akademisyenleri Göktürkçe ile ilgili makale, tez hazırlayacakları zaman yerlerini boş bırakıyor, soŋra elle dolduruyorlardı. Kendi üniversitemdeki bazı akademisyenlere fontlarımı vererek onları bu dertten kurtarmıştım:)

3 Şubat 2015 Salı

Nazal Ŋ

Türkçe'de aslında iki n harfi vardır. Biri bildiğimiz n, diğeri geŋizcil ŋ (veya nazal ŋ). Nazal ŋ KökTürükçe'de ve Osmanlıca'da farklı harfle yazılıyordu, ta ki 1 Kasım 1928'de Latin harflerine geçinceye kadar. Bu tarihten itibaren her iki n sesini de aynı harflerle yazmağa başladık. Aşağıda, 1994 yılında kendim oluşturduğum ve sürekli güncellediğim, nazal n ile yazılan Türkçe kelimeleriŋ listesini bulacaksıŋız.

Her hakkı saklıdır 2015. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.

2 Şubat 2015 Pazartesi

Sekel-Macar Abacasınıŋ Futhark Abacasıyla Kıyası

Her hakkı saklıdır. Kaynak göstermek şartıyla kullanabilirsiŋiz.
Sekel-Macar Runik Abacası (Székely-Magyar Rovásírás ábécé) ve Futhark Abacası
Runik görünümlü üç ana abaca var: 1-Türk Runik yazısı (Göktürk yazısı), 2-Sekel-Macar yazısı (Attila Hunlarınıŋ Avrupaya getirdiği), 3-Futhark yazısı (İskandinavya'da MS 150-1100 arasında Vikingleriŋ de kullanmış olduğu yazı). 1. ve 2. yazı sistemi sağdan sola yazılırken 3. yazı sistemi soldan sağa yazılırdı.
Runik yazıyı ilk olarak Orta Asya'da MÖ 900 - MÖ 400 arasında yaşayan Öŋ-Türkler olduğuna inanılan İskitler kullanmışlardır. Runik harfler zamanla değişime uğrayarak Göktürkler döneminde soŋ hâlini almıştır. Buŋa Türk Runik yazısı (Göktürk yazısı) diyoruz. Göktürkleri  MS 752'de yıkan Uygurlar, MS 840'lara kadar Türk Runik yazısını kullanmaya devam étmiş, soŋrasında Soğdlarıŋ abacasını alıp dikey olarak yazmağa başlamışlardır (Eski Uygur Yazısı : http://www.tamga.org/2014/12/eski-uygur-yazs.html). Yani Türkler Runik yazıyı aşağı yukarı 2000 yıl kullanmıştır.
Büyük Hun İmparatorluğunuŋ Orta Asya'da varlığını yitirmeğe başlamasıyla Hunlar batıya doğru göç étmeğe başlamışlardı. M.Ö. 36 yılında başlayıp, M.S. 300 lü yıllara kadar devam eden göçlerde Hunlar yazılarını da Avrupa'ya getirmişlerdi. Soŋrasında Avrupa Hun Devleti kuruldu. Bugün kökeni Hun olan Macaristan (Hungary), 1850'lere kadar Türk Runik yazısınıŋ değiştirilmiş şekli olan Sekel-Macar (Székely-Magyar Rovásírás) abacasını kullanıyordu. Macarlarıŋ ilk Hristiyan kralı olan Istvan tarafından, "Hristiyanlık öŋcesi tüm yazıtlarıŋ yok edilmesi" emri doğrultusunda yasaklanmasına rağmen, Transilvanya'nıŋ bazı bölgelerinde 1850'li yıllara kadar kullanılmıştır. Göktürk abacasındaki Türkçe'niŋ üŋlü uyumu muhafızı olan ince/kalın üŋsüz harfler, bu abacada yoktu. Ama Göktürk abacası gibi sağdan sola yazılıyordu.


Kökeni Hunlar olan Macarlarıŋ Hunlardan almış oldukları ve MS 720-1850 yılları arasında kullandıkları Runik Sekel-Macar abacasınıŋ, MS 150-1100 yılları arasında Vikingler tarafından kullanılan Runik Futhark abacasıyla bir mukayesesini yaptım. Her ikisi de Runik görünümlü olan abacalar, görüldüğü üzere birbirinden tamamen farklıdır. Ayrıca Futhark yazısı soldan sağa yazılıyordu (Göktürk ve Sekel-Macar yazıları sağdan sola yazılır).