KökTürük Adı Hakkında

Tarihte Göktürkler (asıl söylenişiyle Kök Türük) [yükseliş dönemi 551-572, zayıflama dönemi 572-680, tekrar yükseliş dönemi 680-734, yıkılış dönemi 734-745] olarak bildiğimiz atalarımız yazıtlarda kendilerine hep Türk démişlerdir. 840 yılından öŋce yazılmış ya da dikilmiş ve bugüne kadar keşfédilmiş yüze yakın anıtıŋ içinde sadece bir kez Kök Türük kelimesine rastladım. O da Köl Tigin yazıtı doğu yüzü, 3üncü satırdadır. Bilge Kagan, 47 yaşında (27 Şubat 731'de) kaybéttiği kardeşi Köl Tigin (ağabeyi Bilge Kagan'dan bir yaş küçüktür) aŋısına diktirdiği yazıtıŋ doğu yüzüne, ataları Bumın Kagan ve İstemi Kagan'ıŋ devleti nasıl kurup Türkleri düzene soktuğunu aŋlatmayla başlar. Dört bir yanla savaşarak doğuda Kadırkan ormanından, batıda Temir Kapı'ya kadar sahipsiz ve teşkilatsız olan Kök Türükleri tanzim éttiğini aŋlatırken "Ekin ara idi oksız Kök Türük ança olurur ermiş" (İkisiniŋ arasında sahipsiz ve teşkilatsız Kök Türük'ler öylece otururlarmış) cümlesini kullanmıştır. Burada kendi milleti için Kök Türük kullandıktan soŋra aynı milleti için Türk kelimesi kullanmaya devam étmiştir. Bunuŋ haricinde okuduğum anıtlarıŋ hiçbirinde Kök Türük kelimesine rastlamadım.
Bilge Kagan, Köl Tigin aŋıtınıŋ içeriğini Köl Tigin'iŋ vefatından soŋra yazmış ve Köl Tigin'iŋ yéğeni Yollıg Tigin'e taşa kazdırarak Köl Tigin aŋıtını 1 Ağustos 732'de diktirmiştir. Soŋra Bilge Kagan kendi aŋıtınıŋ içeriğini yazmış; kendisiniŋ 51 yaşındayken (25 Kasım 734'te) zehirlenmesinden soŋra Yollıg Tigin, yazısını yine taşa kazımış, Bilge Kagan aŋıtı haline getirmiş ve 22 Haziran 735'de dikmiştir. Tonyukuk aŋıtı ise bu aŋıtlardan öŋce 725 yılında dikilmiştir. Bilge Kagan'ıŋ kayınpederi olan Tonyukuk 60 yaşlarında (Bilge Kagan'ıŋ saltanatınıŋ başlangıcına denk gelir) kendi aŋıtınıŋ dikileceği Yukarı Tola vadisinde inzivaya çekilerek hatıralarını yazmıştır. 725 yılında vefatından öŋce bu hatıralar daha soŋra taşa kazınarak abideye dönüştürülmüştür.
Uygurlar 745'de Göktürkleri yıktıktan soŋra 840'lara kadar Göktürk abecesini kullanmağa devam étmişlerdir. Uygurlar daha soŋra Soğdlarıŋ abecesini kullanmağa başlamışlardır. Bu abece de bugünkü geleneksel Moŋğol yazısınıŋ ilk hâlini teşkil étmektedir.
Tuğrul Çavdar

14 Ocak 2015 Çarşamba

Göktürkçe Bilekliklerim

Göktürkçe yazılı bir bileklik yapmak 15 yıldır hayâlimdi. Geçmişte deri üzerine yazma denemeleri yapmış olsam da artık silinmeyen bir metal üzerine yapmak istiyordum. Ne yazık ki bunu tek başıma başarmam mümkün değildi. Ta ki sayın Bora Bey ve değerli eşi Dilek Hanıma rastlayana kadar, kendileri gerçek bir san'atkâr. Şimdiye kadar baŋa 16 bileklik ve 3 kolye ucu yaptılar.
 

İlk Bileklik
İlk bileklik tasarımında Bilge Kagan'ıŋ meşhûr sözünü kullandık:
Türük, Oguz begleri, budun eşiding! Üze tengri basmasar, asra yir telinmeser, Türük budun, ilingin, törüngin kem artatı, udaçı erti? Türük budun ertin, ökün!
Türk, Oğuz beyleri, milleti işidiñ! Üstte gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ülkeñi, töreñi kim bozabilir, yıkabilir? Türk milleti titre, kendiñe gel!

3 boyutlu tasarımı
  
 
  
Ve gerçek ürün:
 
 

İkinci Bileklik
Şimdi işi daha da ilerlettik. Ben Orkun abidelerinde eŋ beğendiğim sözleri topladığım bir metni Bora Beye gönderdim, o da bilekliğe döktü.
Hazırladığım metniŋ sayısal ortamdaki hâli:
Tengri küç birtük üçün akangım kagan süsi böri teg ermiş, yagısı koyn teg ermiş. Tengri yarlıkaduk üçün illigig elsiretmiş, kaganlıgıg kagansıratmış, yagıg baz kılmış, tizligig sökürmiş, başlıgıg yükündürmiş. Türük, Oguz begleri, budun eşiding! Üze tengri basmasar, asra yir telinmeser, Türük budun, ilingin, törüngin kem artatı, udaçı erti? Türük budun ertin, ökün! Akangımız, eçümiz kazganmış budun atı küsi yok bolmazun tiyin Türük budun üçün tün udımadım, küntüz olurmadım. Yalang budunıg tonlıg, çıgayn budunıg bay kıldım, az budunıg öküş kıltım. Igar illigde, ıgar kaganlıgda yeg kıldım. Tört buluñdakı budunıg kop baz kıldım, yagısız kıldım. Kop mana körti. Körür közüm körmez teg, bilir biligim bilmez teg boldı.
Taŋrı güç verdiği için babam kaganıŋ ordusu kurt gibiymiş, düşmanı koyun gibiymiş. Taŋrı buyurduğu için ülkelileri ülkesiz komuş, kaganlıları kagansız komuş, düşmanları itaatkâr kılmış, dizlilere diz çöktürmüş, başlılara baş eğdirmiş. Türk, Oğuz beyleri, milleti işidiŋ! Üstte gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ülkeŋi, töreŋi kim bozabilir, yıkabilir? Türk milleti titre, kendiŋe gel! Babamızıŋ, amcamızıŋ kazandığı milletiŋ adı yok olmasın diye Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım. Çıplak milleti elbiseli, fakir milleti zengin kıldım, az milleti çok kıldım. Başka ülkelerden başka kaganlardan daha iyi kıldım. Dört taraftaki milleti hep tabi kıldım, düşmansız kıldım. Hepsi bana itaat etti. Görür gözüm görmez gibi, bilir bilgim bilmez gibi oldu.

Bu bilekliğiŋ yapım aşaması:

Soŋraki Üç Bileklik
Tengri küç birtük üçün akangım kagan süsi böri teg ermiş, yagısı koyn teg ermiş. Tengri yarlıkaduk üçün illigig elsiretmiş, kaganlıgıg kagansıratmış, yagıg baz kılmış, tizligig sökürmiş, başlıgıg yükündürmiş.
Taŋrı güç verdiği için babam kaganıŋ ordusu kurt gibiymiş, düşmanı koyun gibiymiş. Taŋrı buyurduğu için ülkelileri ülkesiz komuş, kaganlıları kagansız komuş, düşmanları itaatkâr kılmış, dizlilere diz çöktürmüş, başlılara baş eğdirmiş.


Türük, Oguz begleri, budun eşiding! Üze tengri basmasar, asra yir telinmeser, Türük budun, ilingin, törüngin kem artatı, udaçı erti? Türük budun ertin, ökün!
Türk, Oğuz beyleri, milleti işidiŋ! Üstte gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ülkeŋi, töreŋi kim bozabilir, yıkabilir? Türk milleti titre, kendiŋe gel!


Akangımız, eçümiz kazganmış budun atı küsi yok bolmazun tiyin Türük budun üçün tün udımadım, küntüz olurmadım.
Babamızıŋ, amcamızıŋ kazandığı milletiŋ adı yok olmasın diye Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım.

Bu üç bilekliğiŋ toplu resmleri:
  

5 yorum:

  1. Selamlar, ben ve eşim Dilek hanım Tuğrul beye rastladığımız için çok şanslı olduğumuzu biliyoruz. Köklerimiz ile kopuk olan bağlantımıza adeta sihirli bir dokunuşun anahtarı oldular kendileri. Bu bileziğin üzerinde olan yazıyı ve şimdiki lisanımıza çevirisini ilk gördüğümüz an inanılmaz etkilendik. Defalarca okuduk... bu şaka değil, cidden okuduk ve duygulandık. Gümüş bir bileklik üzerine yazılmasının çok estetik, manen de çok itibarlı olacağını düşündük. Aslında atamızın taşlara kazıdığı sözleri sanatımıza uygun bir materyale nakşetmek bir görevdi bizim için. Kendimizi zorunlu hissettik buna.
    Daha farklı çalışmalar da yapacağız gelecekte. Allah'ın bize bunun için zaman ve kuvvet bahşetmesine duacıyız.
    Daha farklı zamanlarda ve başka başka çalışmalarda buluşmak üzere
    Sevgi ve saygılarımızla
    Bora Ateş Dilek&Bora

    YanıtlaSil
  2. Selamlar nereden satınalabilirim ne kadar bilgi için lütfen g_gokgoz@hotmail.com adresine bilgi paylaşabilir misiniz

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, www.dilekbora.com adresinden bize ulaşabilirsiniz. saygılar

      Sil
  3. Yanıtlar
    1. ürünlere ve bize
      www.dilekbora.com
      facebook.com/dilekborataki
      0535 553 6194 Whatsapp
      adreslerinden ulaşabilirsiniz.

      Saygılar
      Bora Ateş

      Sil