8 Aralık 2021 Çarşamba

And / Yemin İçmek

Eski Türklerde iki kişi yemin içecekleri veya kan kardeşi olacakları zaman bir kase kımıza, el ayalarına veya bileklerine kesik atarak kan damlatır ve ikisi de o kımızdan içerdi. Onun üçün "yemin içmek", "and içmek" deyimlerinde "içmek" kullanıyoruz. KökTürükçedeki (a)nd / (a)nt harfi de bu kase ve içinde kan damlasını temsilen 𐰦 veya 𐰧 kullanılmıştır. Bu sahneyi Tomırıs (Temir, demir) Katun filminde de görüyoruz.



28 Kasım 2021 Pazar

Türklerde Kağıd Üzerinde İlk Metin

Selüloz Kağıd Orta Asya'da 751'de, Bağdad'da 793'te kullanıldı. Kağıd Avrupa'da ise ilk kez 1151'de İspanya'da üretildi. Aşağıda kağıd üzerine yazılmış eŋ eski Türkçe metni (M.S. 796) göreceksiŋiz. Bundan 130 yıl öŋce Orhun yazısı ilk çözüldüğünde bilim dünyası şaşırmıştı! Öyle ya, barbar Türkler 1500 yıl öŋce yazı mı yazıyorlardı? Halbuki biz Türkler onlardan 350 yıl öŋce kağıd kullanıyorduk.
Resmiŋ kaynağı: Eski Türklerde Yazı, Kağıt, Kitap ve Kağıt Damgaları, Şinasi Tekin, Eren Yayıncılık, 1993, İstanbul.

Ergenekon (Ergüne Kun)

Ergenekon sözcüğünüŋ aslı "Ergüne Kun = 𐰼𐰏𐰇𐰤𐰀:𐰸𐰆𐰣"

Göktürkleri kuran Aşina hanedanınıŋ arması kurttur (kurt tüm Türk boylarınıŋ arması değildir). Aşina, yabancı kaynaklarıŋ Türkler için kullandığı bir ünvandır. Türkçe metinlerde Aşina geçmez. Kurt başlı tuğ bağımsızlığıŋ simgesidir. Göktürkleriŋ kökeni, Tarbagatay dağlarının doğusunda kalan bozkırlarda ( = Cungarya = bugünkü doğu Türkistan içinde) başlar. Aşina ailesi baskına uğradıktan soŋra kuzeye, Ergenekon’a kaçar; Altay dağlarınıŋ güney eteklerine yėrleşirler. Öŋce Ruan Ruan'lara bağlanırlar, soŋra bağımsızlıklarını ilan ėderler ve Türk Kağanlığını (Göktürkler) kurarlar. Türk sadece Aşina kabilesiniŋ adı değildir. Aşina, Orta Asyada yaşayan Türk kökenli halklarıŋ eŋ üst düzey kimliğidir. Çin kaynaklarında “Kendilerine Böri dėrler, bu asıllarını unutmamak içindir” dėnir.

Turan Sözcüğünüŋ Geçtiği Yazıt

Turan sözcüğünüŋ Farsça olduğunu iddia ėdenleriŋ savlarını çürütecek kanıtı aşağıda vėriyorum. Turan sözcüğü, Farsça'da ilk kez, 977-1010 arasında yazılan Firdevsi'niŋ Şahnamesinde İranlı Yunus ile Turanlı Efrasiyab (Alper Tunga) arasında geçen savaş aŋlatılırken yine Türkleri tanımlamak için kullanılmıştır. Turan adınıŋ geçtiği aşağıda vėrilen Yenisey yazıtı Barık-1 beŋgütaşı ise Şahname'den eŋ az 450 yıl öŋce yazılmıştır.

29 Ağustos 2021 Pazar

Müziğiŋ Sesini Duymayanlar Dans Ėdenleri Deli Sanırlar

Resme, hatt sanatına, düğüm sanatına, Eski Türkçeye, kısacası hobilerime ilgimi, harcadığım zamanı ve emeği saçma ve gereksiz bulanlara bakışımı eŋ güzel özetleyen cümle:

25 Ağustos 2021 Çarşamba

Windows Tabanlı Eski Türkçe Sözlük ( 6. - 9. Yüzyıl )

Windows Tabanlı Eski Türkçe Sözlük ( 6. - 9. Yüzyıl )
Soŋ Güncelleme: 25/8/2021
Her hakkı saklıdır.




10,233 sözcük içeren bu sözlük yazılımı Göktürk ve Uygur harfli yazıtlarda/eserlerde geçen söz varlığını içerir ve aşağıdaki kaynaklardan dėrlenmiştir:

1- Hüseyin Namık Orkun, "Eski Türk Yazıtları", Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1942.
2- Ahmet Caferoğlu, "Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü", Türk Dil Kurumu Yayınları, Sayı: 260, 1968.
3- Mehmet Ölmez, "Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi Moğolistan'daki Eski Türk Yazıtları", BilgeSu Yayıncılık, 3. baskı, Ankara, 2015.
4- Hatice Şirin User, "Köktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi", Kömen Yayınları, 2. baskı, Konya, Ekim 2010.
5- Fikret Yıldırım, Erhan Aydın, Risbek Alimov, "Yenisey-Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig", BilgeSu Yayıncılık, Ankara, 2013.
6- Talat Tekin, "Irk Bitig, Eski Uygurca Fal Kitabı", Öncü Kitap, Ankara, 2004.
7- Erhan Aydın, "Uygur Kağanlığı Yazıtları", Kömen Yayınları, Konya, Ekim 2011.
8- Rysbek Alimov, "Tanrı Dağı Yazıtları, Eski Türk Runik Yazıtları üzerine bir İnceleme", Kömen Yayınları, Konya, Ocak 2014.
9- İsmail Doğan, Zerrin Usta, "Eski Uygur Türkçesi Söz Varlığı", AltınPost Yayınları: 202, Ankara, 2014.

18 Mayıs 2021 Salı

Köktürükçe Hatt Çalışmam : Yumuşak Çentik Hattı - 2021

Her hakkı saklıdır.


30 yıldır hatt san'atıyla ve resimle ilgileniyorum. Arab, Latin, Çin, Kore, Moğol hattlarına 30 yıllık süre zarfında çok çalıştım ve her yazı sisteminden farklı şeyler öğrendim. Arab, Latin hatt san'atlarında kesik uçlu kalem tercih édilirken; Çin, Kore, Moğol hatt san'atlarında fırça tercih édiliyor.

Bazıları karmaşık çizgilerle süslenmiş yazıyı hatt zann édiyor. Halbuki gerçek hatt sadeliğiyle étkileyici olandır. Hatt san'atında süsü yazı taşımalı, yazının etrafındaki süslemeler değil. Aksi takdirde yapılan hatt san'atı değil süsleme sanatı olur. Bir hatta, harfler arasında gizli bir beŋzerlik ve ilişki olmalı. Bu beŋzerlik paragrafıŋ tümüne bakıldığında o hattıŋ kimliğini vérecektir.

Orhun abacası, yazıldığı dönemdeki eŋ gelişmiş abacalardan biriydi. O dönemde kullanılan abacalarıŋ çoğu ilkel şekilde yazılıyordu. Mesela bugün mükemmel bir yazıma ulaşmış ve çok sayıda hatt sanatı türü geliştirilmiş Arab yazısı, o dönemlerde çok ilkeldi. Arab harflerinde noktalama henüz o dönemlerde daha kullanılmaya başlanmadığından be=te=tse=nun, cim=ha=hı, dal=tzal, ra=ze, sin=şın, tı=tzı, ayn=ğayn, fe=gaf harflerinden eşit olanlar aynı şekilde yazılırdı. Daha soŋraları noktalar kullanılarak bu harfler ayrıştırıldı. Ama bu da yetmedi, hatasız okunabilmesi için esre, ötre, üstün de bu harflerin üstünde ve altında kullanılmaya başlandı. Kısacası geçen 1400 yıl boyunca Arab abacası hep işlendi ve geliştirildi.
Göktürk abacasını eleştirenler ise bu abacaya haksızlık yaparlar. Zira bu abaca 850 yılından soŋra kullanılmadığından dolayı, soŋ 1300 yıldır işlenmemiş ve geliştirilmemiş olmasına rağmen, 1300 yıl öŋceki haliyle bile günümüz Türkçesini yazmak için yeterlidir. Yani 1300 yıl öŋce bir çok abaca ilkel kurallarla yazılırken Göktürk abacası diğerlerine nazaran çok üstün bir teknolojiyle ve mantıkla tasarlanmış ve kullanılıyordu. Şimdi bu güzel abecemiz için 1300 yıldır yapılmayanı, farklı hatt sanatları geliştirerek onu işlemeyi bir an öŋce gerçeklemeliyiz.

Aşağıda 2021 yılında geliştirdiğim hattı göreceksiŋiz. Yumuşak Çentik Hattıındaki ortak ahenk, üsük üstlerinde sola yumuşak eğimli çentik olmasıdır. Özellikle uzun bir satırda hoş bir görünüm sunmaktadır.

Yumuşak Çentik hattını bilgisayar fontuna da dönüştürdüm: "Tuğrul Çavdar 2021". Aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiŋiz:



Üstte Kesik Çentik Hattı, ortada Yumuşak Çentik Hattı, altta Koşan Yazı Hattı:

15 Aralık 2020 Salı

KökTörük Yazısınıŋ Evrensel Kodlarınıŋ Standardlaştırılması

Her hakkı saklıdır.

Unikod Kurultayı KökTörük üsügleri için özel bir kod aralığı olmasını 2008'de kabul ėtti. Kod aralığı: 10C00-10C48. Bu aralıktaki harfler "sağdan sola" yazılacak şekilde Unikod Kurultayı tarafından belirlendi.
Unikod konsorsiyumu Orhun ve Yenisey üsüglerine toplam 73 kod tanımlarken sözcük ayracı (:) için bir kod tanımlamamıştır; halbuki sözcük ayracı bu yazı için olmazsa olmazdır. Buna ilâveten, bu yazıyı bizim gibi günümüzde kullanmak isteyenler için nokta, ters soru işareti, ünlem vs de yoktur.

KökTörükçeyle ilgili klavye ve çevirici yazılımlarını geliştirirken bu noktalama işâretlerine ihtiyaç duyduğumuzdan dolayı bunları mevcûd karakterlerden tamamlamaya çalıştık. Tamamlarken ilk baştaki ölçütümüz Android ve IOS sistem fontlarında estetik görünmesiydi. Ama sonrasında sorunlar yaşamağa başladık.

Ters soru işareti (⸮) için öŋce U+061F soŋra U+2E2E kullandık.

Sözcük ayracı için bilinen (:) kullanmak istemedik çünkü aşağıda kalıyor, üsügleri ortalamıyordu. Aynı şekilde nokta için bilinen (.) istemedik çünkü yine zeminde bir nokta bu yazı için uygun değildi, harfleri ortalamalıydı. Geçen altı yıl boyunca çok sayıda karakter seçenekleri deŋedik ve türlü türlü sorunlarla karşılaştık.

Özellikle sözcük ayracı ve nokta bizi çok yordu. Yaşadığımız sorunlardan ėdindiğimiz tecrübelerle aday karakterleri aşağıdaki testlerden geçirdik:
1 - Windows sistem fontunda KökTörük üsügleriniŋ ve sözcükleriniŋ doğru sırada görünmesini bozmaması
2 - Android sistem fontunda KökTörük üsügleriniŋ ve sözcükleriniŋ doğru sırada görünmesini bozmaması
3 - Microsoft Office Word'de, sağdan sola ilerleyen yazı sisteminde noktalama işâretinden soŋra gelen, sola yazılması gereken sözcüğü sağa atmaması
4 - Android'de, sağdan sola ilerleyen yazı sisteminde noktalama işâretinden soŋra gelen, sola yazılması gereken sözcüğü sağa atmaması
5 - Microsoft Office Word'de, pdf'e çevirirken noktalama işaretleriniŋ fontunuŋ değişmemesi
6 - Microsoft Office Word'de, sözcükleri yok ėtmemesi
7 - Geliştirdiğim özel bir fontla noktalama işaretleriniŋ Android'de test ėdilmesi

Buna göre sözcük ayracı seçeneklerinde şu sorunları yaşadık:
“∶” U+2236 (Ratio) : Word'de pdf'e çevirince ayracıŋ fontu değişiyor. Madde# 5.
“⁚” U+205A (Two Dot Punctuation) : Word'de pdf'e çevirince ayracıŋ fontu değişiyor. Madde# 5.
“׃” U+05C3 (Hebrew Punctuation Sof Pasuq) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“։” U+0589 (Armenian Full Stop) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“꞉” U+A789 (Modifier Letter Colon) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“᠄” U+1804 (Mongolian Colon) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“︰” U+FE30 (Presentation Form For Vertical Two Dot Leader) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“﹕” U+FE55 (Small Colon) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“˸” U+02F8 (Modifier Letter Raised Colon) : Yüksek konumlu.
“:” U+003A (Colon) : Kullanmağa karar vėrdik.

Nokta seçeneklerinde şu sorunları yaşadık:
“・” U+FF65 (Halfwidth Katakana Middle Dot) : Android'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 4.
“ꞏ” U+A78F (Latin Letter Sinological Dot) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“﹒” U+FE52 (Small Full Stop) : Word'de sözcüğü sağa atıyor. Madde# 3.
“∙” U+2219 (Bullet Operator) : Word'de sözcükleri yok ėdiyor. Madde# 6.
“·” U+0387 (Greek Ano Teleia) : Word'de sözcükleri yok ėdiyor. Madde# 6.
“·” U+00B7 (Middle Dot) : Word'de sözcükleri yok ėdiyor. Madde# 6.
“⋅” U+22C5 (Dot Operator) : Android'de güzel duruyor ama Word'de sözcükleri yok ėdiyor. Madde# 6.
“‧” U+2027 (Hyphenation Point) : Word'de nokta+enter gibi davranıyor.
“⸱” U+2E31 (Word Separator Middle Dot) : Kullanmağa karar vėrdik.

Yaklaşık bir haftadır tüm yazılımlarımızı kullanmağa karar vėrdiğimiz kodlara göre güncellemeğe çalışıyoruz...

6 Aralık 2020 Pazar

Eski Türkçe'de Rakamlar

Her hakkı saklıdır.

6. - 9. yüzyıllar arasında yazılan KökTörük üsüglü eserlerde rakam kullanılmamıştır. Sayılar hep yazıyla yazılmıştır. Maalesef günümüzde KökTörükçe rakam diye şekiller uydurulmaktadır. Böyle uyduruk rakamlara itibar ėtmektense bazı Törük boylarınca kullanılmış aşağıdaki rakam sistemlerine bakılabilir. Bunlar:
1 - Çuvaş rakamları (sağdan sola)
2 - Macar - Sekel rakamları (sağdan sola)
3 - KökOguz (Gagauz) rakamları (soldan sağa)

Bu rakam sistemleri, soldan sağa giden Roma ve Etrüsk rakamlarına temel görünümde beŋzese de detaylarda çok farklılıklara sahiptir. Çuvaş ve Macar-Sekel rakamları KökTörük yazısı gibi sağdan sola giderken, KökOguz rakamları soldan sağa gider.

1- Çuvaş Rakamları

Toplamsal mantıkla "sağdan sola" yazılır.
1989 :   1000+500+100+100+100+100+50+10+10+10+5+1+1+1+1
2173 :   1000+1000+100+50+10+10+1+1+1



2 - Macar - Sekel Rakamları

İki yöŋtemle "sağdan sola" yazılır:

1 - Toplamsal mantık

1989 :   1000+ 500+100+100+100+100 +50+10+10+10+5+1+1+1+1
2173 :   1000+1000 +100+50+10+10+1+1+1

2- Çarpımsal mantık

1989 :   1000+ 9 (= 5+1+1+1+1) * 100 +50+10+10+10+5+1+1+1+1
2173 :   2 (= 1+1) * 1000 +100+50+10+10+1+1+1



3 - KökOguz Rakamları

Toplama ve Çarpma mantığı beraber kullanılarak "soldan sağa" yazılır. Örneğin:
95 :   20+20+20+20+5
142 :   100+20+20+1+1
610 :   5*100+100+10
1005 :   10*100+5

9 Kasım 2020 Pazartesi

Android Tabanlı Eski Türkçe Sözlük ( 6. - 9. Yüzyıl )

Android Tabanlı Eski Türkçe ( 6. - 9. Yüzyıl ) Sözlük

Soŋ Güncelleme: 31/7/2021

Her hakkı saklıdır.


10,233 sözcük içeren bu sözlük yazılımı Göktürk ve Uygur harfli yazıtlarda/eserlerde geçen söz varlığını içerir ve aşağıdaki kaynaklardan dėrlenmiştir:

1- Hüseyin Namık Orkun, "Eski Türk Yazıtları", Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1942.
2- Ahmet Caferoğlu, "Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü", Türk Dil Kurumu Yayınları, Sayı: 260, 1968.
3- Mehmet Ölmez, "Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi Moğolistan'daki Eski Türk Yazıtları", BilgeSu Yayıncılık, 3. baskı, Ankara, 2015.
4- Hatice Şirin User, "Köktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi", Kömen Yayınları, 2. baskı, Konya, Ekim 2010.
5- Fikret Yıldırım, Erhan Aydın, Risbek Alimov, "Yenisey-Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig", BilgeSu Yayıncılık, Ankara, 2013.
6- Talat Tekin, "Irk Bitig, Eski Uygurca Fal Kitabı", Öncü Kitap, Ankara, 2004.
7- Erhan Aydın, "Uygur Kağanlığı Yazıtları", Kömen Yayınları, Konya, Ekim 2011.
8- Rysbek Alimov, "Tanrı Dağı Yazıtları, Eski Türk Runik Yazıtları üzerine bir İnceleme", Kömen Yayınları, Konya, Ocak 2014.
9- İsmail Doğan, Zerrin Usta, "Eski Uygur Türkçesi Söz Varlığı", AltınPost Yayınları: 202, Ankara, 2014.

İNDİR



Nasıl kuracaksıŋız: Telefonuŋuzdan bloğa bağlanıŋ, İNDİR'i tıklayıŋ, telefonuŋuza (download klasörüne) kurulum dosyası (apk) inecek. Oŋu çalıştırıŋ, ayarlardan bir kereliğine bilinmeyen kaynağa izin vermeŋiz istenecek (ayarlar - güvenlik - bilinmeyen kaynaklar kutucuğunu tıklayıŋ), ondan soŋra sözlük kurulmuş olacak. Google Play Store haricindeki kaynaklar bilinmeyen kaynak kabul édilir ve normalde bilinmeyen kaynaklardan program kurmayıŋ. Ama baŋa güveniyorsaŋız ve bu sözlüğü kurmak istiyorsaŋız bir kereliğine bilinmeyen kaynağa izin veriŋ :-)